Ishonchnomani rasmiylashtirish va bekor qilish tartibi

Umumiy qoida boʻyicha ishonchnoma koʻpi bilan uch yilga beriladi. Muddati koʻrsatilmasa, u berilgan kundan boshlab bir yil amal qiladi. Berilgan sana boʻlmasa, hujjat haqiqiy emas. Istisno ham bor: xorijda harakat qilish uchun notarial tasdiqlangan va muddati koʻrsatilmagan ishonchnoma bekor qilinguncha amal qiladi. Shu sabab hujjatning maqsadi, berilgan sanasi va muddatini tekshiring.

Yoʻq, qonun oddiy yozma va notarial shaklga, ayrim hollarda maxsus tartibga ruxsat beradi. Vakolat.uz orqali qoʻllab-quvvatlanadigan davlat xizmatlari uchun elektron vakolatlarni bepul rasmiylashtirish mumkin. Bu qoʻlda yozilgan har qanday qogʻoz kvartira bitimi yoki sud vakilligi uchun notarial ishonchnomani almashtiradi degani emas.

Ha, ishonch bildiruvchi istalgan vaqtda bekor qilishi, vakil esa vakolatlardan voz kechishi mumkin. Bu huquqlardan foydalanishni taqiqlovchi shart haqiqiy emas. Bekor qilgach, vakilni va vakil harakat qilishi kerak boʻlgan maʼlum uchinchi shaxslarni xabardor qilish zarur.

Vakolat.uz reyestri unikal raqam boʻyicha qidirish uchun ochiq; notariat tizimidagi maʼlumotlar unga avtomatik kiritiladi. Holat, muddat, vakilning shaxsi va vakolatlar roʻyxatini hujjat bilan solishtiring. Ishonchnoma mavjudligi uning egasi istalgan shartnomani imzolashi yoki har qanday pulni olishi mumkinligini anglatmaydi.

Yoʻriqnoma qarindoshi yoki boshqa vakilga aniq harakatni topshirayotgan shaxs uchun. Ishonch bildiruvchi — uning nomidan harakat qilinadigan odam; ishonchli vakil — vakolat berilgan shaxs. Vakil berilgan vakolat doirasida ish olib boradi. Kundalik «bir martalik», «maxsus», «umumiy» nomlari topshiriq hajmini bildiradi, lekin oʻz-oʻzidan qoʻshimcha huquq yaratmaydi.

Bir martalik topshiriqni aniq maʼlumotnomani olish bilan cheklash mumkin. Takroriy topshiriq muayyan toʻlovni olish yoki ishni yuritishni qamrab olishi mumkin. Mol-mulkka doir keng vakolatlarni ayniqsa diqqat bilan oʻqing. Hujjat topshirish, bitim imzolash, pul olish va vakolatni boshqa shaxsga oʻtkazish — alohida-alohida vakolatlardir. Ular faqat hujjatning nomidan avtomatik kelib chiqmaydi.

Notarial shakl talab qilinadigan bitimlar va yuridik shaxslarga nisbatan harakatlar uchun, qonuniy istisnolardan tashqari, notarial ishonchnoma kerak. Fuqarolik sudidagi vakil vakolatlari notarius yoki vakolatli mansabdor shaxs tomonidan tasdiqlanadi. Qarindoshlikning oʻzi shartnomaviy vakillikni rasmiylashtirish oʻrnini bosmaydi.

Uch guruh ishonchnoma notarial tasdiqlanganiga tenglashtiriladi: harbiy davolash muassasalaridagi bemorlarning belgilangan rahbar va shifokorlar tasdiqlagan ishonchnomalari; harbiy xizmatchilarning komandir tasdiqlagan, notarial organ boʻlmagan garnizonlarda esa xodimlar, ularning oilalari hamda harbiy xizmatchilar oilalarining ishonchnomalari; ozodlikdan mahrum etilgan yoki qamoqda saqlanayotgan shaxslarning muassasa boshligʻi tasdiqlagan ishonchnomalari. Barcha guruhlarda avtomototransportni boshqarish va tasarruf etish ishonchnomalari bundan mustasno. Oddiy statsionar bilan harbiy davolash muassasasi bu yerda teng emas; pensiya olish haqidagi alohida qoida quyida keltirilgan.

Sud ishonchnomasida maxsus protsessual vakolatlar alohida koʻrsatilishi kerak. Ularga quyidagilar kiradi: talablardan toʻliq yoki qisman voz kechish; ularning asosi yoki predmetini oʻzgartirish, miqdorini oshirish yoki kamaytirish; talablarni tan olish; kelishuv bitimi, mediatsiya tartib-taomilini oʻtkazish kelishuvi yoki mediativ kelishuv tuzish; vakolatni boshqaga oʻtkazish; sud hujjati ustidan shikoyat qilish; arizalarni imzolash; ijro varaqasini undirishga taqdim etish; undirilgan mol-mulk yoki pulni olish. Zarur band boʻlmasa, vakil ishda odatdagi tarzda qatnasha oladi, ammo tegishli maxsus harakatni bajara olmaydi.

Notarial rasmiylashtirish uchun ishonch bildiruvchi va vakil haqidagi maʼlumotlar kerak; aniq mol-mulk yuzasidan topshiriqda obyektni individuallashtirish lozim. Notarius bir yoki bir nechta shaxs nomidan bir yoki bir nechta vakilga berilgan ishonchnomani tasdiqlaydi. Vakolat boshqaga oʻtkazilganda asosiy ishonchnoma yoki bunga majbur qilgan holatlar dalili taqdim etiladi. Yangi hujjat asosiy ishonchnomadagidan koʻproq huquq bera yoki undan uzoqroq muddat amal qila olmaydi.

Vakil orqali foydalanish mumkin boʻlgan davlat xizmatlari uchun Vakolat.uz platformasi ishlaydi. Ishonch bildiruvchi OneID orqali kirib, soʻrovnoma toʻldiradi, keyin uni elektron imzo yoki Face ID bilan tasdiqlaydi. Hujjat avtomatik shakllanib, taraflarga yuboriladi.

Shu tartib doirasidagi elektron ishonchnoma Oʻzbekistonda notarial hujjat kuchiga ega. Davlat organlari qogʻoz ishonchnomani talab qilmaydi, maʼlumotlarni tizimlar hamkorligi orqali tekshiradi.

Yagona interaktiv davlat xizmatlari portalida (YIDXP, my.gov) avtomobil boshqarish ishonchnomasi alohida elektron shaklda rasmiylashtiriladi. Bu xizmat avtomobilni sotish yoki boshqarish vakolatini boshqa shaxsga oʻtkazish huquqini bermaydi. Mulkdor oʻzi, avtomobil va haydovchilar haqidagi maʼlumotlarni kiritadi, muddatni tanlaydi, soʻrovnomani tekshiradi, hisobni toʻlaydi va QR-kodli hujjat oladi. Muddat 1 oy, 6 oy yoki 3 yilgacha tanlanadi. Bu tartibni Vakolat.uz orqali davlat xizmatlari uchun vakolat berish tartibi bilan aralashtirmang.

Davlat boji va notariusning qoʻshimcha harakatlari hisobning alohida qatorlaridir. Stavkalar bogʻlangan bazaviy hisoblash miqdori (BHM) 440 000 soʻm. Rasmiylashtirishga murojaat qilgan shaxs toʻlaydi; elektron avtomobil tartibidagi sxemaga koʻra hisobni vakolat oluvchi ham toʻlashi mumkin.

Portal orqali mustaqil murojaatda belgilangan davlat bojining 90 foizi undiriladi. Elektron avtomobil ishonchnomasi uchun avval muddat stavkasi va tegishli asosiy bojni tanlang, soʻng hisobda portal chegirmasini tekshiring; notarial qoʻshimcha xizmatlarni elektron tartibga avtomatik qoʻshib boʻlmaydi.

Koʻchmas mulk boʻyicha qarindoshlar imtiyozli roʻyxatiga er-xotin, oʻz ota-onasi va turmush oʻrtogʻining ota-onasi, bolalari va ularning er-xotini, nevaralar, bobo-buvilar, aka-uka va opa-singillar kiradi. Avtomobil ishonchnomasida jiyanlar ham qoʻshilgan. Demak, stavka «qarindosh» degan umumiy soʻzga emas, tasdiqlangan qarindoshlik turiga qarab tanlanadi.

Qoʻshimcha haqning eng yuqori miqdori boshqa notarial harakatlar boʻyicha tushuntirish uchun BHMning 5 foizi, ishonchnoma loyihasini tayyorlash uchun 10 foizi, har bir betni chop etish yoki nusxalash uchun 0,5 foizidir. Bular amalda bajarilgan turli harakatlar uchun stavkalar. Shuning uchun ularning barchasi har doim bitta hisobga kirmaydi. Loyiha mustaqil tayyorlansa, qonundagi qoʻshimcha harakatlar haqidan ozod qilish qoʻllanadi. Notarius joyiga chiqsa, haqiqiy transport xarajatlari alohida qoplanadi. Demak, yakuniy summa rasmiylashtirish usuliga bogʻliq.

Bolaning chiqishi uchun umumiy «bolaga ishonchnoma» emas, tegishli tartibdagi hujjatlar rasmiylashtiriladi. Voyaga yetmaganga xorijga chiqish pasportini rasmiylashtirishda ota-ona yoki qonuniy vakillar roziligi talab etiladi. Ikkala ota-ona maʼlumotlarni yigʻish punktiga shaxsan kelsa, rozilikni notarial tasdiqlash shart emas; YIDXP orqali murojaatda rozilik elektron raqamli imzo bilan tasdiqlanadi.

Buvi yoki boshqa hamroh uchun notarial tasdiqlangan hamrohlik majburiyati nazarda tutilgan. Ota, ona, vasiy yoki homiy hamrohlik qilsa, aynan shu majburiyat hujjati talab qilinmaydi. Hamroh ota-onaga istisnoni boshqa ota-onaning roziligi haqidagi barcha talablar bekor boʻlgan deb tushunmang. Bola, ota-ona va hamroh hujjatlarini tayyorlang; hamrohlar maʼlumoti belgilangan soʻrovnomada aks etadi.

Pasport rasmiylashtirishda ayrim hollarda ikkinchi ota-onaning roziligi talab etilmaydi: vafot etgan; yolgʻiz ona qaramogʻida; ota-onadan biri chet el fuqarosi; sud ota-onalik huquqidan mahrum qilgan, bedarak yoʻqolgan yoki muomalaga layoqatsiz deb topgan; xorijga doimiy yashashga ketgani sabab doimiy roʻyxatdan chiqarilgan. Ajrashishning oʻzi roʻyxatga kirmaydi. Sudga oid asoslar qaror bilan tasdiqlanadi, qolgan maʼlumotlar nazarda tutilgan tizimlarda tekshiriladi.

Rozilik va bolaga pasport rasmiylashtirish nizolarini sud hal qiladi. Chiqishga rozi boʻlmagan ota-ona suddan uni cheklashni soʻrashi mumkin. Oʻn beshdan oʻn sakkiz yoshgacha oʻsmirning mustaqil chiqishi uchun alohida rozilik nazarda tutilgan. Qoidalar chiqishni Oʻzbekiston qonunchiligi boʻyicha rasmiylashtirishga tegishli; hujjat faqat safarning kundalik nomiga emas, tanlangan harakat turiga mos boʻlishi kerak.

Pensiya olish ishonchnomasini ish, oʻqish yoki yashash joyida, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi yoki davolanayotgan muassasa maʼmuriyati tasdiqlashi mumkin. Pensiya va nafaqa uchun notarial ishonchnoma davlat bojidan ozod. Toʻlov va vakilni koʻrsating; sogʻliq holati qarindoshga belgilangan tartibsiz ishonch bildiruvchi oʻrniga imzo qoʻyish huquqini bermaydi.

Xizmatning oʻzida vakillik mumkinligini tekshirib, nazarda tutilganida Vakolat.uz vakolatidan foydalaning. Aniq natija va vakilni koʻrsating. Amal shaxsiy ishtirokni talab qilsa, elektron platformaning nomi uni ishonchnoma bilan bajariladigan harakatga aylantirmaydi.

Sud ishonchnomasini rasmiylashtiring va zarur maxsus vakolatlarni kiriting. Qarindoshlar shartnomaviy vakillar doirasiga kiradi, ammo vakil sifatida ishlarni professional yuritish advokat faoliyatiga tegishli. Oddiy ishtirok, daʼvodan voz kechish, kelishuv bitimi va pul olish uchun vakolat hajmi farqlanadi.

Boshqaga ishonib topshirish ishonchnomada ruxsat etilganida yoki ishonch bildiruvchini himoya qilish zaruratida mumkin. Vakolatni oʻtkazuvchi ishonch bildiruvchiga yangi vakil va uning manzili haqida xabar berishi shart. Buni bajarmasa, yangi shaxs harakatlari uchun oʻziniki kabi javob beradi; boshlangʻich muddat va vakolat hajmini kengaytirib boʻlmaydi.

Vakolat.uzʼda bekor qilish bepul. Elektron avtomobil ishonchnomasi YIDXP arizasi bilan bekor qilinadi, buning uchun ham haq olinmaydi, lekin muddatidan oldin bekor qilinganda avvalgi boj qaytarilmaydi. Yangi holatni tekshirib, vakil oldida ish yuritgan shaxslarga xabar yuboring.

Vakolatlar Fuqarolik kodeksida ko‘rsatilgan asoslar yuzaga kelganda tugaydi. Vakil hujjatni hali qaytarmagani vakolatlarni saqlab qolmaydi. Vakolat tugagach, ishonchnomani darhol qaytarish kerak; boshqaga berilgan vakolat ham kuchini yoʻqotadi. Qogʻoz asl nusxa qoʻlda qolgani uchungina pul olish yoki bitim tuzishni davom ettirib boʻlmaydi.

Vakil va uchinchi shaxs vakolat tugaganini qachon bilgani yoki bilishi kerakligi ahamiyatli. Qonundagi shartlarda shu paytgacha bajarilgan harakatlar ishonch bildiruvchi uchun kuchini saqlashi mumkin. Shuning uchun xabardor qilish dalillarini saqlang; aniq bitim oqibatlari nizosi texnik bekor qilish yozuvidan alohida koʻriladi.

Ishonchnoma vakillik vakolatini beradi, lekin mulkni boshqa shaxsga oʻtkazishning oʻrnini bosmaydi. Mulkdor vafoti, ishonchnomani bekor qilish va avtomobilni qayta rasmiylashtirish xavflari ishonchnoma asosidagi avtomobil haqidagi materialda tushuntirilgan. Bu material avtomobilni shunchaki boshqarish uchun emas, balki ishonchnoma evaziga uning narxi sifatida pul berilayotgan vaziyatlarda ayniqsa muhim.

Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 25-dekabrdagi 825-son qarori Vakolat.uzʼni 2026-yil 1-yanvardan ishga tushirishni nazarda tutgan. Shu sabab qoʻllab-quvvatlanadigan davlat xizmati uchun bepul elektron tartib va reyestr tekshiruvini hisobga olish kerak. Uning doirasi vakil orqali foydalanish mumkin boʻlgan davlat xizmatlari bilan cheklangan; mulk sotish ishonchnomasini bunday topshiriq bilan avtomatik almashtirib boʻlmaydi.

2026-yil 1-oktabrdan fuqaro nomiga yangi notarial harakat rasmiylashtirilganda YIDXP orqali avtomatik xabardor qilish nazarda tutilgan. Ushbu tahrir sanasida bu kelajakdagi qoida. Hozir hujjat olgach vakilning shaxsi, vakolat, sana, muddat va holatni; bekor qilgach esa tizimdagi yozuv va xabarlar yetkazilganini tekshiring.