Noqonuniy ishdan boʻshatish va ishga tiklash

Bu sahifa xodim uchun yozilgan. Qisqartirish va ishdan boʻshatishni ish beruvchi tomondan rasmiylashtirish tax-legal.uz materialida alohida tushuntirilgan.

Asos qonunda nazarda tutilmagan, haqiqiy sabab mavjud emas yoki ish beruvchi majburiy bosqichni, masalan, qisqartirishda mos boʻsh ish oʻrnini taklif qilishni bajarmagan boʻlsa, qaror ustidan shikoyat qilish mumkin. Mehnat kodeksi ish beruvchi tashabbusi bilan bekor qilish asoslarini belgilaydi, Oliy sud esa buyruq matnigina emas, sababning haqiqiyligi, muddatlar, kafolatlar va butun tartib tekshirilishini talab qiladi (22–23-bandlar).

Ishga tiklash haqidagi daʼvoni mehnat nizolari komissiyasidan oldindan oʻtmasdan bevosita sudga berish mumkin. Bu Mehnat kodeksida belgilangan, xodim esa mehnat nizosi boʻyicha sud xarajatlaridan ozod qilinadi (xarajatlardan ozod qilish).

Ishga tiklash nizosi uchun muddat — ishdan boʻshatish buyrugʻi nusxasi topshirilgan kundan boshlab uch oy. Boshqa mehnat talablari boʻyicha umumiy muddat olti oy; hayot va sogʻliqqa zarar hamda maʼnaviy zarar talablari muddat bilan cheklanmaydi (murojaat muddatlari). Inspeksiyaga shikoyat yoki muzokara daʼvoni kechiktirmasligi kerak.

Sud majburiy progulning barcha davri uchun oʻrtacha ish haqini, shikoyat xarajatlarini va maʼnaviy zararni undiradi. Xodim qaytishni istamasa, ishga tiklash oʻrniga kamida uch oylik ish haqi miqdorida qoʻshimcha kompensatsiya soʻrashi mumkin; ishdan boʻshatish qonuniyligini ish beruvchi isbotlaydi (noqonuniy bekor qilish oqibatlari).

Ish beruvchi, jumladan, tashkilot tugatilishi, xodimlar soni yoki shtatning haqiqiy qisqarishi, malaka yetarli emasligi, vazifalarni muntazam buzish yoxud bir martalik qoʻpol buzilish sababli shartnomani bekor qilishi mumkin. Qisqartirish va malaka yetishmasligida avval mos ish, u boʻlmasa xodim bajara oladigan boshqa mavjud ish taklif etiladi (ishga joylashtirish majburiyati).

Qisqartirish haqiqiy boʻlishi shart: sud ishdan boʻshatishdan oldingi va keyingi shtatni taqqoslaydi hamda ayni lavozimga boshqa shaxs olingan-olinmaganini aniqlaydi. Malakasi va mehnat unumdorligi yuqori xodim ishda qolishda ustun; faqat ular teng boʻlsa qoʻshimcha mezonlar qoʻllanadi (tanlash qoidalari, sud tushuntirishi).

Bir martalik qoʻpol buzilish aniq ichki mehnat tartibi qoidalari, rahbar bilan tuzilgan shartnoma yoki maxsus intizom ustavida belgilangan boʻlishi kerak. Buyruqda faqat «qoʻpol buzilish» deb yozish yetarli emas: aniq band, qilmishning ogʻirligi va oqibatlari koʻrsatiladi (buzilishlar roʻyxati).

Ish beruvchi tashabbusi bilan vaqtincha mehnatga layoqatsizlik, taʼtil, xizmat safari yoki davlat va jamoat vazifalari davrida ishdan boʻshatish odatda taqiqlanadi. Istisnolar qonunda cheklangan, avvalo tashkilot tugatilishi yoki yakka tartibdagi tadbirkor faoliyati toʻxtatilishi (taqiqlar). Homilador ayolni faqat shu holatlarda boʻshatish mumkin (homilador ayol kafolati); uch yoshgacha farzandi bor ayol, yolgʻiz ota yoki vasiyga nisbatan ham asoslar tor doirada (maxsus kafolat).

Qisqartirish haqida ogohlantirish davrida xodim odatdagi vazifalarini bajaradi, biroq yangi ish qidirish uchun haftasiga kamida bir haq toʻlanadigan kun olishga haqli. Vaqtincha mehnatga layoqatsizlik va davlat yoki jamoat vazifalarini bajarish davri odatda ogohlantirish muddatiga kiritilmaydi; tugatish sababli bekor qilish bundan mustasno (ogohlantirish davri qoidalari). Shu sababli xabarnoma, kasallik varaqasi va buyruq sanalarini bir kalendar ketma-ketligida tekshirish kerak.

Hisob-kitobga toʻlanmagan ish haqi, barcha foydalanilmagan taʼtillar kompensatsiyasi va boshqa summalar kiradi; nizo boʻlsa ham nizosiz qism toʻlanadi (yakuniy hisob). Nafaqaning eng kam miqdori: uch yilgacha — 50%, uch yildan besh yilgacha — 75%, besh yildan oʻn yilgacha — 100%, oʻn yildan oʻn besh yilgacha — 150%, oʻn besh yildan ortiq — 200% oʻrtacha oylik ish haqi (nafaqa shkalasi).

Daʼvoda ish beruvchi, buyruq sanasi va asosi, buzilish holatlari hamda talablarni koʻrsating: buyruqni bekor qilish, ishga tiklash, oʻrtacha ish haqi, xarajatlar va maʼnaviy zararni undirish. Qaytish istalmagan boʻlsa, taʼrifni oʻzgartirish yoki qoʻshimcha kompensatsiya soʻraladi. Sud notoʻgʻri asos taʼrifini tuzatishi mumkin (taʼrifni tuzatish); maʼnaviy zarar miqdorini ish holatlariga qarab belgilaydi (maʼnaviy zarar).

Ishga tiklash qarori darhol ijro etiladi. Kechiktirish uchun barcha kechikish davrining oʻrtacha ish haqi undirilishi mumkin; uch oygacha boʻlgan toʻlovlar ham darhol ijro qilinadi (ijro qoidalari). Oliy sud qonuniy asos yoʻqligi, kafolatlarni eʼtiborsiz qoldirish va muhim protsessual buzilishlarni yaqqol noqonuniy holatlar qatoriga kiritadi (sud mezonlari).

Hisob oʻn yildan oʻn besh yilgacha staj uchun belgilangan nafaqa normasiga asoslangan. Majburiy progul summasi oʻrtacha ish haqi va qaror ijro etilgan sanaga bogʻliq.

Bu erkin xohishingiz boʻlmasa, arizani imzolamang va bosimni yozma qayd eting. Xabarlar, audio, guvohlar aloqasi va ariza loyihasini saqlang: sud hujjat nominigina emas, haqiqiy vaziyatni baholaydi.

Sinov muddati tartibni bekor qilmaydi. Ish beruvchi kamida uch kun oldin yozma ogohlantirishi va qoniqarsiz natija sabablarini koʻrsatishi kerak; sinov tugashiga uch kundan kam qolib, tomonlar muddatni qisqartirmasa, mehnat munosabati davom etadi (sinov qoidalari).

Mehnatga layoqatsizlik yoki taʼtil sanalarini qayd eting va buyruqni bekor qilishni talab qiling. Qonundagi aniq istisnolardan tashqari, bu davrlarda ish beruvchi tashabbusi bilan boʻshatish taqiqlanadi (bevosita taqiq).

Tasdiqlovchi hujjatlarni bering va maxsus kafolatga tayaning. Homilador ayol faqat tashkilot tugatilishi yoki tadbirkor faoliyati toʻxtatilishida boʻshatiladi; uch yoshgacha farzandi bor ayol, yolgʻiz ota yoki vasiyga nisbatan ham asoslar cheklangan (kafolatlar).

Ikkala buyruq va ish beruvchining izohini soʻrang. Bitta qilmish uchun bitta jazo mumkin; tushuntirish soʻralmagani, tanishtirish tartibi buzilgani yoki nomutanosib jazo xodim pozitsiyasini kuchaytiradi (jazo tartibi).

Oldingi va keyingi shtat jadvallari, vakansiyalar va eʼlonlarni solishtiring, vazifangizni kim bajarayotganini aniqlang. Sud buyruq bilan cheklanmay, qisqartirishning haqiqiyligi va ustun huquqni tekshiradi (Oliy sud yondashuvi).

Yetkazilganini tasdiqlash mumkin boʻlgan yozma talab yuboring. Hujjatlar boʻshatish kuni, hisob-kitob esa shu kuni yoki yoʻq boʻlgan xodim talabidan keyin uch kun ichida beriladi (hujjatlar, hisob-kitob).

Daʼvoda qaytish oʻrniga kamida uch oylik ish haqi miqdoridagi qoʻshimcha kompensatsiya, majburiy progul haqi, xarajatlar va maʼnaviy zarar soʻralishi mumkin. Noqonuniy boʻshatishda maʼnaviy zarar kompensatsiyasi oʻrtacha oylik ish haqidan kam boʻlmaydi (himoya usullari).

Asosiy xatolar — haqiqiy qonuniy asos yoʻqligi, soxta qisqartirish, vakansiyalar taklif qilinmasligi, ogohlantirish muddati yoki intizomiy tartib buzilishi, himoyalangan davrda boʻshatish va maxsus kafolatlarni eʼtiborsiz qoldirish. Butun harakatlar ketma-ketligini tekshiring va uch oylik muddatda daʼvo bering: qaror qonuniyligini ish beruvchi isbotlaydi.