Dekret taʼtili va nafaqa: kimga qancha toʻlanadi

Odatiy taʼtil tugʻishdan oldin 70 kalendar kun va tugʻishdan keyin 56 kundan iborat. Tugʻish qiyin kechsa yoki ikki va undan ortiq bola tugʻilsa, keyingi qism 70 kun boʻladi; ayol tugʻishgacha amalda necha kun foydalanganidan qatʼi nazar taʼtil toʻliq beriladi — bu Mehnat kodeksining 404-moddasi qoidasi.

2026-yildan amal qilayotgan tartib boʻyicha kamida 10 oylik sugʻurta staji hamda odatda sugʻurta hodisasi yuz bergan oydan oldingi oxirgi olti oyda uzluksiz staj kerak. Shartlar va istisnolar Vazirlar Mahkamasining 796-son qarori 4-ilovasi 7-bandida belgilangan; mehnat staji bilan sugʻurta stajini avtomatik bir xil deb boʻlmaydi.

Hisoblangan oʻrtacha oylik ish haqiga staj koeffitsiyenti qoʻllanadi: 10 oydan 24 oygacha 75%, 25 oydan 60 oygacha 85%, 61 oy va undan koʻp boʻlsa 100%. Oʻrtacha ish haqi odatda tayinlash oyidan oldingi 12 sugʻurta oyi boʻyicha, staj 12 oydan kam boʻlsa mavjud oylar boʻyicha aniqlanadi; majburiy sugʻurtada hisobga olinadigan baza 10 × 1 360 000 bilan cheklanadi — 24 va 26-bandlar.

Alohida ariza talab qilinmaydi: Davlat ijtimoiy sugʻurtasi toʻgʻrisidagi qonunning 17-moddasi nafaqani axborot tizimi orqali proaktiv tayinlashni nazarda tutadi. Lekin ish beruvchi taʼtilni kadrlar hujjati bilan rasmiylashtirishi, ish haqi maʼlumotlari toʻgʻriligini taʼminlashi, tibbiyot tashkiloti esa elektron mehnatga layoqatsizlik varaqasini ochishi kerak.

Kundalik tilda “dekret” bir necha boshqa-boshqa davrni anglatadi. Homiladorlik va tugʻish taʼtili tibbiy varaqa hamda undagi butun davr uchun nafaqa bilan bogʻliq. Bola parvarishlash taʼtili undan keyin boshlanadi: bola ikki yoshga toʻlgunga qadar nafaqa bilan, uch yoshga toʻlgunga qadar esa ish haqi saqlanmaydigan qoʻshimcha taʼtil olish mumkin. Bu qoidalar Mehnat kodeksining 405-moddasida jamlangan.

Bola parvarishlash taʼtilidan faqat ona foydalanmaydi. Bolani amalda parvarishlayotgan ota, buvi, buva, boshqa qarindosh yoki vasiy ham taʼtilni toʻliq yoxud qismlarga boʻlib olishi mumkin. Taʼtil davrida toʻliqsiz ish vaqti yoki uyda ishlash hamda parvarish nafaqasini saqlashga ruxsat etiladi. Ammo homiladorlik va tugʻish nafaqasini qarindoshga oʻtkazib boʻlmaydi: u ayolning homiladorligi, tugʻishi va sugʻurtasi bilan bogʻlangan.

Qonundagi holat mavjud boʻlsa, ish beruvchi ijtimoiy taʼtilni berishi va ish joyini saqlashi shart. Uni pul kompensatsiyasi bilan almashtirish mumkin emas. 237 va 239-moddalar huquq aynan shu ish beruvchidagi staj, ish joyi yoki ish beruvchining tashkiliy shakliga bogʻliq emasligini tasdiqlaydi; biroq sugʻurta nafaqasining miqdori baribir sugʻurta stajiga bogʻlanadi.

Mehnat kodeksi homiladorlik va tugʻish nafaqasi oʻrtacha oylik ish haqining 75 foizidan kam boʻlmasligini aytadi, batafsil hisobni esa sugʻurta tartibi qiladi. Sugʻurta qonunining 7 va 16-moddalari boʻyicha huquq sugʻurta hodisasi va badallarga bogʻliq; shu sabab rasmiy aks etmagan ish, amalda ishlangan boʻlsa ham, kerakli stajni bermasligi mumkin.

Jamgʻarmadan stajning oyma-oy hisobini soʻrang va avvalgi ish beruvchi, fuqarolik-huquqiy shartnoma yoki rasmiy mustaqil bandlik badallari yoʻqolmaganini tekshiring. Tuzatishdan keyin ham staj 10 oydan kam qolsa, 796-son qarorning 7-bandi sharti bajarilmagan boʻladi; mehnat shartnomasining oʻzi bu minimumni bekor qilmaydi.

Ish haqi olinmagan har bir oyni avtomatik uzilish deb hisoblamang: tartib mehnat munosabati saqlanib, daromad hisoblanmagan ayrim davrlar va vaqtincha mehnatga layoqatsizlikni alohida koʻrsatadi. Jamgʻarmadan aynan qaysi istisno qoʻllanganini soʻrang va kadrlar buyrugʻi yoki elektron kasallik varaqasini taqdim eting.

Elektron varaqa maʼlumotini ilova qilib yozma ariza bering va kirim raqamini oling. Ish beruvchi 239-modda boʻyicha ijtimoiy taʼtilni berib, ish joyini saqlashi shart; taʼtilni rad etishni Jamgʻarma nafaqasidagi texnik xatodan ajratib, mehnat huquqi buzilishi sifatida shikoyat qiling.

Ayolning yozma arizasi va tibbiy maʼlumotnomasidan keyin ish beruvchi odatda shartnomani homiladorlik tugaguncha, taʼtil berilsa taʼtil oxirigacha uzaytirishi shart. Yoʻq xodim oʻrniga tuzilgan shartnomada ayol roziligi bilan mos boshqa ishga oʻtkazishning imkoni boʻlmasa istisno bor; kafolatlar 408-moddada yozilgan.

Homilador ayolni ish beruvchi tashabbusi bilan boʻshatish, tashkilot tugatilishi yoki yakka tartibdagi tadbirkor faoliyati tugashidan tashqari, odatda taqiqlanadi. Uch yoshgacha bolasi bor ayol yoki bolani yolgʻiz tarbiyalayotgan ota va vasiy uchun 409-modda cheklangan asoslarni belgilaydi; yozma asos va buyruqni talab qiling.

Takroriy nafaqa uchun maxsus qoida bor: olti oylik uzluksizlik talabi qoʻllanmasligi, oʻrtacha ish haqi esa takroriy tayinlashgacha ish haqi hisoblangan oxirgi 12 oy boʻyicha olinishi mumkin. Toʻlangan oylar uch oydan kam yoki uch oydan olti oygacha boʻlsa 0,5 yoki 0,75 koeffitsiyent ishlatiladi, shuning uchun birinchi dekret formulasi 28-band boʻyicha notoʻgʻri natija berishi mumkin.

Toʻrtta boshlangʻich koʻrsatkichni soʻrang: hisobga olingan oylar, ish haqi summasi, umumiy sugʻurta staji va qoʻllangan koeffitsiyent. 10 × 1 360 000 chegarasi, chiqarib tashlangan oylar va ish haqi maʼlumotini tekshiring; faqat yakuniy summaga emas, bazadagi yoki formuladagi aniq xatoga eʼtiroz bildiring.

Ota bolani amalda parvarishlasa, taʼtilni toʻliq yoki qismlarga boʻlib olishi mumkin; buvi, buva, boshqa qarindosh va vasiyda ham shu imkoniyat bor. Ish beruvchiga ariza va bola hujjatini bering, ona shu davrdan foydalanayotgan boʻlsa sanalarni moslashtiring: bir davrni ikki marta olish mumkin emas, biroq toʻliqsiz vaqtda yoki uyda ishlashga 405-modda ruxsat beradi.

Davlat ijtimoiy sugʻurtasi toʻgʻrisidagi qonun 25-modda boʻyicha 2026-yil 1-yanvardan kuchga kirdi. Oddiy xodima uchun asosiy oʻzgarish — nafaqani ish beruvchining oʻz mablagʻidan buxgalteriya emas, elektron almashinuv maʼlumotlari asosida Jamgʻarma tayinlaydi va toʻlaydi. Biroq ish beruvchining kadrlar majburiyati saqlanadi, toʻlov esa shartsiz emas: staj, badal, elektron varaqa va ish haqi tekshiriladi.

Rad etish yoki kechikishning odatiy sabablari — 10 oydan kam staj, istisnosiz oxirgi olti oy uzilishi, elektron varaqa yoʻqligi, JSHSHIR mos kelmasligi, ish haqi yoki badal aks etmagani va notoʻgʻri bank maʼlumoti. Nizoda SMS, qaror, staj koʻchirmasi, ish haqi hisobi va kadrlar hujjatini saqlang. Homiladorlik yoki bola sabab kamsitish 392-modda bilan taqiqlangan, tibbiy xulosa va ariza boʻlsa homilador ayol 398-modda holatlarida toʻliqsiz ish vaqtini talab qilishi mumkin.