Kasallik varaqasi: kim toʻlaydi va qancha

Bu sahifa sugʻurtalangan shaxs uchun yozilgan. Ish beruvchining kasallik varaqasini hisobga olishi tax-legal.uz materialida alohida tushuntirilgan.

Amaldagi tartibga koʻra, kalendar yilida hisobga olinadigan vaqtincha mehnatga layoqatsizlikning dastlabki besh kunini ish beruvchi, oltinchi kundan boshlab esa Davlat ijtimoiy sugʻurta jamgʻarmasi toʻlaydi. Ish beruvchi boʻlmasa, ixtiyoriy sugʻurta shartlari bajarilganda toʻlov Jamgʻarma tomonidan amalga oshiriladi.

Asosiy formula — oʻrtacha oylik ish haqi 25,3 ga boʻlinadi, natija sugʻurta staji koeffitsiyenti va Jamgʻarma toʻlaydigan kunlar soniga koʻpaytiriladi. Staj olti oydan toʻqson olti oygacha boʻlsa 60%, toʻqson yetti oydan boshlab 80% koeffitsiyent qoʻllanadi (hisoblash tartibi).

Oddiy vaqtincha mehnatga layoqatsizlik nafaqasi uchun kamida olti oy sugʻurta staji kerak. Sugʻurta staji — badallar toʻlangan davr, kasallik esa sugʻurta hodisasi hisoblanadi (tushunchalar, sugʻurta hodisalari).

Odatda shart emas. Nafaqa elektron mehnatga layoqatsizlik varaqasi asosida proaktiv tayinlanadi, tibbiy tizimdagi maʼlumot ijtimoiy sugʻurta axborot tizimiga avtomatik uzatiladi. Bu tamoyil qonunda va batafsil tayinlash tartibida belgilangan.

Yangi tizim 2026-yil 1-iyuldan boshlangan sugʻurta hodisalariga tatbiq etiladi; hodisa sanasi elektron varaqa ochilgan kundir. Majburiy sugʻurta shaxs uchun badal olinadigan daromad hisoblanganda, ixtiyoriy sugʻurta esa badal amalda toʻlangandan keyin boshlanadi (qamrov qoidalari).

Kasallik yoki jarohat, belgilangan hollardagi sanatoriy davolanishi, bemor oila aʼzosini parvarish qilish, karantin, sil kasalligida vaqtincha boshqa ishga oʻtkazish, reabilitatsiya va protezlash toʻlovga asos boʻlishi mumkin. Huquq mehnat shartnomasida ishlovchiga, jumladan sinov muddati va oxirgi ish kunida, ayrim xizmat koʻrsatish fuqarolik-huquqiy shartnomalarida hamda sugʻurta shartlari bajarilgan boshqa rasmiy faoliyatda qoʻllanadi (holatlar va bandlik turlari).

Jamgʻarma yakshanba va ishlanmaydigan bayram kunlarini oʻz hisobiga kiritmaydi. Ish haqi saqlanmaydigan taʼtil, qisman haq toʻlanadigan taʼtil, bola parvarishi taʼtili, harbiy yigʻin va ishdan ajralgan holdagi oʻquv taʼtilida ham nafaqa tayinlanmaydi. Kasallik shunday davrda boshlanib undan keyin davom etsa, toʻlov ishga qaytish kerak boʻlgan kundan boshlanadi (istisnolar).

Elektron varaqa mehnatga layoqatsizlik davrini tasdiqlaydi, lekin oʻz-oʻzidan pul toʻlanishini kafolatlamaydi. Axborot tizimi bandlik turi, sugʻurta boshlanishi, eng kam olti oylik staj, avval ishlatilgan kunlar va istisno davrlar bilan mos kelishni alohida tekshiradi. Shu sababli rad javobida aniq sababni aniqlash kerak: badal yoʻqligi, staj yetishmasligi, bandlik maqomidagi xato yoki qoida boʻyicha toʻlanmaydigan kun (tekshiruv shartlari).

Oyning birinchi yarmidagi nafaqalar reyestrga 25-sanagacha, ikkinchi yarmidagilar keyingi oyning 10-sanagacha kiritiladi. Belgilangan reyestr sanasidan keyin xizmat koʻrsatuvchi bank pulni besh ish kuni ichida oʻtkazadi. Demak, varaqa yopilgan sana pul kelgan sana bilan bir xil boʻlishi shart emas. Varaqaning davomiyligi kamida oʻn kun boʻlsa, oraliq toʻlov shakllantirilishi, yakuniy hisob esa varaqa yopilgach yoki keyingi maʼlumot olingach bajarilishi mumkin (reyestr va oʻtkazma).

Bola parvarishida umumiy chegaraga bola oʻn toʻrt yoshdan kichik boʻlsa yigirma kun, nogironligi boʻlgan bola oʻn olti yoshdan kichik boʻlsa qirq kun qoʻshiladi. Varaqada kamida oʻn kun ochilgan boʻlsa, butun davr yopilishini kutmasdan oraliq toʻlov reyestrga kiritilishi mumkin (maxsus chegaralar).

Majburiy sugʻurtada oʻrtacha ish haqi badal toʻlangan mehnatga haq toʻlash daromadlari asosida aniqlanadi. Ixtiyoriy sugʻurtada hisoblash bazasi amalda toʻlangan badaldan tartib qoidalari boʻyicha chiqariladi. Yigirma foiz bandlik oshirish maxsus asoslardan biri — I yoki II guruh nogironligi, oʻn sakkiz yoshgacha toʻrt va undan ortiq farzand yoki oʻn sakkiz yoshgacha nogironligi boʻlgan farzand mavjudligida qoʻllanadi; bir necha asos qoʻshilmaydi. Yilning yetmish yettinchi haq toʻlanadigan kunidan keyin koeffitsiyent oʻn foiz bandga kamayadi (baza va koeffitsiyentlar).

Ish beruvchi va Jamgʻarma turli qismlar uchun javob beradi, shuning uchun nizo toʻgʻri manzilga yuboriladi. Dastlabki besh kundagi xato odatda ish beruvchiga, oltinchi kundan boshlab staj, koeffitsiyent yoki kunlardagi xato Jamgʻarmaga murojaat qilishni talab etadi. Sabab ish beruvchining notoʻgʻri maʼlumotida boʻlsa, maʼlumotni tuzatishni ham talab qiling va mehnat shartnomasi, hisob varaqalari hamda badal tasdigʻini ilova qiling.

Bu belgilangan formula boʻyicha faqat Jamgʻarma qismi misolidir. Ish beruvchi qismi, qoʻshimcha koeffitsiyentlar va yillik chegaralar alohida tekshiriladi.

Yangi sugʻurta modeli varaqa ochilgan sanaga bogʻlangan va 2026-yil 1-iyuldan boshlangan holatlarga qoʻllanadi. Oldin ochilgan varaqaga yangi tartibdagi formula va «besh kun ish beruvchi, keyin Jamgʻarma» qoidasi avtomatik tatbiq etilmaydi (boshlanish sanasi).

Oddiy nafaqa uchun eng kam sugʻurta staji olti oy boʻlgani sababli tizim rad etishi mumkin. Avval barcha davr va badallar hisobga olinganini tekshiring; staj va toʻlov shartlari qonun hamda Vazirlar Mahkamasi tomonidan belgilanadi (huquq shartlari).

Kalendar yilidagi yetmish yetti haq toʻlanadigan kundan keyin koeffitsiyent oʻn foiz bandga kamayadi, umumiy chegara esa 182 kun. Bir yilda bir nechta varaqa boʻlsa, hisoblangan kunlar tafsilotini soʻrang (chegaralar).

Elektron varaqa oila aʼzosini parvarish qilish nafaqasiga asos boʻlishi mumkin. Oʻn toʻrt yoshdan kichik bola uchun yigirma, oʻn olti yoshdan kichik nogironligi boʻlgan bola uchun qirq qoʻshimcha kun beriladi (qoʻshimcha kunlar).

Ish beruvchi qismi mehnat munosabati rasmiylashtirilgan va tegishli daromad hisoblangan har bir ish joyida toʻlanadi. Jamgʻarma oʻz qismini sugʻurta tizimidagi maʼlumotlar asosida hisoblaydi, shuning uchun barcha ish beruvchilar va daromadlar aks etganini tekshiring (oʻrindoshlik).

Huquq badal toʻlanganidan keyin ixtiyoriy ijtimoiy sugʻurta orqali va eng kam stajga yetganda paydo boʻladi. Hisobdan oldin roʻyxatdan oʻtish, badal sanalari va oʻrtacha daromad uchun ishlatilgan maʼlumotlarni tekshiring (ixtiyoriy sugʻurta).

Elektron varaqa, boshlanish va tugash sanalari, staj, chiqarib tashlangan yakshanba va bayramlarni solishtiring. Soʻng Jamgʻarma, «Inson» markazi yoki yagona tizimga varaqa raqami va bandlik tasdiqlarini ilova qilib murojaat qiling (murojaat tartibi).

Mos kelgan davr uchun nafaqa tayinlanmaydi. Mehnatga layoqatsizlik taʼtil tugagach ham davom etsa, toʻlov ishga chiqish kerak boʻlgan kundan boshlanadi (davrlar mos kelishi).

Davlat ijtimoiy sugʻurtasi toʻgʻrisidagi qonun 2026-yil 1-yanvardan kuchga kirgan, kasallik nafaqasining yangi tartibi esa 2026-yil 1-iyuldan boshlangan holatlarga amal qiladi. Asosiy yangiliklar — elektron varaqa asosida proaktiv tayinlash, toʻlovni ish beruvchi bilan Jamgʻarma oʻrtasida taqsimlash va sugʻurta stajiga bogʻliq yagona formula. Hisoblashda eski qoʻllanmalar emas, amaldagi 60% va 80% koeffitsiyentlar, 25,3 boʻluvchi va tizim maʼlumotlaridan foydalaniladi.