Aliment toʻlamaslik uchun qanday javobgarlik bor?

MJtKning 47⁴-moddasi, agar majbur shaxs voyaga yetmagan yoki yordamga muhtoj mehnatga layoqatsiz oila aʼzosiga mablagʻni jami ikki oydan ortiq toʻlamasa, qoʻllanadi. Majburiyat ijro qilinishi lozim boʻlgan sud hujjati yoki notarial kelishuvga asoslangan boʻlishi kerak. «Ashaddiy aliment toʻlamovchi» degan kundalik ibora moddaning alohida sharti emas. Majburiyatning oʻzi, hisoblangan qarz, toʻlamaslik davri va aybli bajarmaslik muhim.

47⁴-modda boʻyicha qamoq «gacha» emas, aynan oʻn besh sutka. Muqobil jazo bir yuz yigirma soatgacha haq toʻlanadigan jamoat ishlari. 20 × 440 000 jarima qamoq va jamoat ishlari qoʻllanmaydigan shaxsga beriladi. Umumiy istisnolarga homilador ayol, uch yoshgacha bolasi bor ayol, oʻn toʻrt yoshgacha bolani yolgʻiz tarbiyalayotgan shaxs, voyaga yetmagan hamda birinchi yoki ikkinchi guruh nogironligi boʻlgan shaxs MJtKning 29-moddasi asosida kiradi.

Maʼmuriy jazo qoʻllanganidan keyin shaxs boʻyin tovlashni davom ettirsa va yangi toʻlamaslik davri jami ikki oydan oshsa, materiallar JKning 122-moddasi boʻyicha yuborilishi mumkin. Jazo — ikki yilgacha axloq tuzatish ishlari yoki bir yilgacha ozodlikdan mahrum qilish. Xavfli retsidivda ikki yildan uch yilgacha axloq tuzatish ishlari yoxud uch yilgacha ozodlikdan mahrum qilish mumkin. MIB zarur ijro harakatlarini oʻtkazib, yozma ogohlantirish berganidan keyin materiallarni yuboradi.

Qisman toʻlov qarzni kamaytiradi va shaxsning xulqini baholashda hisobga olinishi mumkin, lekin 122-modda boʻyicha maxsus ozod qilish aliment qarzining toʻliq qoplanishini talab qiladi. Maʼmuriy ishda birinchi marta qilmish sodir etgan shaxs ish koʻrilayotganda qarzni ixtiyoriy va toʻliq yopsa, javobgarlikdan ozod qilinadi. Ramziy pul oʻtkazmasi toʻliq hisob-kitob oʻrnini bosmaydi.

Davlat ijrochisi sud qarori, sud buyrugʻi yoki notarial kelishuv hamda amalda tasdiqlangan daromadga tayanadi. Undiruv avval ish haqi va boshqa daromadga, keyin bankdagi pulga, ular yetmasa, Oila kodeksining 139-moddasi boʻyicha mol-mulkka qaratiladi.

Qarzdor ishlamagan yoki ish haqi hujjatini bermagan boʻlsa, qarz undirish paytidagi mamlakat oʻrtacha ish haqi boʻyicha hisoblanadi. Bunday hisob taraflardan birining manfaatini jiddiy buzsa, sud moddiy va oilaviy holatni hisobga olib, Oila kodeksining 140-moddasi asosida qarzni qatʼiy summada belgilashi mumkin. Rasmiy ish yoʻqligi qarzni nolga aylantirmaydi.

Ijrochi ixtiyoriy bajarish muddatini beradi, undiruv choralarini qoʻllaydi va tushumlarni qayd etadi. Aliment talabini bajarmaslikda davlat ijrochisi shaxsni maʼmuriy javobgarlikka tortadi, jinoiy javobgarlik haqida yozma ogohlantiradi va boʻyin tovlash davom etsa, masalani belgilangan tartibda hal qilish uchun taqdimnoma hamda materiallarni yuboradi.

Qarz va javobgarlik bir-biriga bogʻliq, ammo ayni narsa emas. Hisobdagi xato alohida nizolanadi, pul yoʻqligi esa hujjatlar bilan tasdiqlanishi kerak. Kasallik, ishni yoʻqotish yoki boqimandalar borligi aybni baholashda, boʻlib toʻlashda va miqdorni oʻzgartirishda ahamiyatli boʻlishi mumkin. Lekin sud hujjati oʻzgarmaguncha avvalgi majburiyat amal qiladi.

Maʼmuriy qamoqni sud tayinlaydi. Oliy sud qamoq istisno chora ekanini tushuntirgan, biroq 47⁴-modda boʻyicha sud maxsus jazo turlaridan kelib chiqib, istisnolar, shaxs, holatlar va dalillarni tekshiradi. MIB oʻzi «oʻn besh sutka» bera olmaydi.

Nizo aynan qarz hisobi haqida boʻlsa, avval oyma-oy jadvalni soʻrang va ijrochiga toʻlov hamda daromad hujjatlarini bering. Davlat ijrochisining harakati, harakatsizligi yoki qarori ustidan maʼmuriy sudga xabar olingan yoki huquq buzilgani maʼlum boʻlgan kundan boshlab oʻn kun ichida shikoyat qilish mumkin. Xato hozir koʻrinib turganda jinoiy materialni kutmang.

Maʼmuriy ish boʻyicha sud qarori uni chiqargan sud orqali apellyatsiya sudiga beriladi. Muddat qaror oʻqilgan kundan, majlisda boʻlmagan shaxs uchun nusxa olingan kundan boshlab oʻn sutka. Uzrli sabab boʻlsa, muddatni tiklashni soʻrang va dalil qoʻshing.

Shikoyatda masalalarni ajrating: qaysi ijro hujjati amal qiladi, qarz qancha, qaysi toʻlov hisobga olinmagan, nega ayb yoʻq, qilmish birinchimi va qamoq istisnosi bormi. Bank koʻchirmasi, tibbiy maʼlumotnoma yoki bandlik hujjatisiz faqat ogʻir holatni aytish odatda yetarli emas.

Obyektiv toʻsiq boʻlsa, undiruvchi, qarzdor yoki davlat ijrochisi sudga yoxud ijro hujjatini bergan organga ijroni kechiktirish, boʻlib toʻlash yoki ijro usuli va tartibini oʻzgartirish haqida Ijro toʻgʻrisidagi qonunning 32-moddasi asosida murojaat qilishi mumkin. MIB ogʻzaki iltimos bilan qarzni kechira yoki sud qarorini oʻzgartira olmaydi.

Toʻlamaslik kasallik yoki boshqa uzrli sababdan boʻlib, moddiy va oilaviy holat qarzni yopishga imkon bermasa, sud qarzdan toʻliq yoki qisman ozod qilishi mumkin. Ammo voyaga yetmagan bola aliment qarzini taraflar kelishuvi bilan bekor qilishga Oila kodeksining 141-moddasi yoʻl qoʻymaydi.

Moddiy yoki oilaviy holat oʻzgarsa, Oila kodeksining 146-moddasi boʻyicha kelajakdagi aliment miqdorini oʻzgartirishni suddan soʻrash mumkin. Yangi ish, boshqa farzand tugʻilishi yoki nogironlik summani oʻtgan davr uchun avtomatik kamaytirmaydi. Sud miqdorni oʻzgartirmaguncha amaldagi hujjat bajariladi. Umumiy hisoblash va undirish tartibi aliment haqidagi sahifada batafsil yoritilgan.

Oluvchi pul olganini, yarashuvni va daʼvo yoʻqligini tasdiqlashi mumkin, ammo bitta tilxat bilan voyaga yetmagan bolaning qonun himoyasidagi huquqini bekor qila olmaydi. Birinchi maʼmuriy buzilishda ozod qilish uchun ish koʻrilayotganda toʻliq ixtiyoriy toʻlov kerak. Jinoiy ozod qilishni 122-modda toʻliq qarz qoplash bilan bevosita bogʻlaydi.

122-modda aybni tan olish, yarashish va zararni bartaraf etishda JKning 66¹-moddasi boʻyicha yarashuvga ruxsat berilgan jinoyatlar roʻyxatiga ham kiradi. Amaliy xavfsiz yoʻl faqat oluvchi xati bilan cheklanmasdan, MIB orqali toʻliq hisob-kitobni tasdiqlash va vakolatli organning protsessual qarorini olishdir.

Organ faqat yakuniy qarz summasini emas, majburiyatni bajarish uchun haqiqiy imkoniyat boʻlgan-boʻlmaganini ham tekshirishi kerak. Buning uchun MIB xabarlari, ish va daromad haqidagi maʼlumotlar, mol-mulk va bank operatsiyalari, ish izlash harakatlari, sogʻliq, boqimandalar, toʻlovlar hamda izohlar solishtiriladi. Daromadni qasddan yashirish, yangi manzilni bildirmaslik yoki qonuniy talabni bajarmaslik boʻyin tovlashni tasdiqlashi mumkin. Hujjatlar bilan tasdiqlangan ogʻir kasallik yoki daromadning obyektiv yoʻqolishi esa alohida baholanishi kerak.

Uzrli sabab qarzni avtomatik hisobdan chiqarmaydi. Shaxs vaqtincha daromadsiz boʻlsa ham, MIBga oʻzgarish haqida xabar berishi, hujjat taqdim etishi va imkon darajasida toʻlov qilishi lozim. Shu bilan birga boʻlib toʻlash yoki kelajakdagi miqdorni oʻzgartirishni vaqtida soʻrash kerak. Bayonnoma tuzilguncha jim turish materiallarda faqat bajarmaslik manzarasini qoldiradi.

Har bir davr uchun sababiy bogʻlanishni tekshiring. Masalan, statsionar davolanish maʼlum oylardagi daromad yoʻqligini tushuntirishi mumkin, ammo oldingi qarz yoki shifoxonadan keyingi yashirilgan daromadni izohlamaydi. Arizada qiyinchilik haqida umumiy gap emas, voqealar taqvimi va hujjatlar boʻlishi kerak. Sud uzrli sababni toʻsiqdan oldingi va keyingi xulq bilan birga baholaydi.

Aliment oluvchi uchun ham bu tekshiruv muhim. Material topshirishda tushum koʻchirmasi, toʻlashdan bosh tortish yozishmasi, maʼlum ish yoki mol-mulk haqidagi maʼlumot hamda MIB hisobini ilova qiling. Summani oʻzingizcha oshirmang: rasmiy qarz ijro hujjati va Oila kodeksining 140-moddasi tartibiga tayangan boʻlishi kerak.

Koʻchirma, toʻlov maqsadi, tilxat va oyma-oy jadval bilan hisobga olish arizasini bering. Kirim raqami va yangi hisobni oling; rad qilinsa, harakat yoki qarorni oʻn kunlik muddatda shikoyat qiling.

Ish yoʻqligi hisoblashni toʻxtatmaydi: daromad hujjati boʻlmasa, MIB mamlakatdagi oʻrtacha ish haqidan foydalanadi. Ish qidirishni rasmiylashtiring, daromadni maʼlum qiling va hisob-kitob taraflardan birining manfaatini jiddiy buzsa, suddan qarzni qatʼiy summada belgilashni soʻrang.

Ogʻzaki vaʼda bilan cheklanmang. Oila budjeti, daromad, xarajat, tibbiy hujjat va real jadvalni qoʻshib, sud yoki hujjatni bergan organga boʻlib toʻlash arizasini bering; qaror chiqquncha joriy toʻlovni davom ettiring.

Qaror nusxasini oling va apellyatsiya muddati, qarz dalillari, qilmish birinchi ekani hamda qamoq istisnosi borligini tekshiring. Shikoyat birinchi instansiya sudi orqali oʻn sutka ichida beriladi.

Qisman toʻlov hisobga olinib, summani kamaytiradi, lekin toʻliq qoplash emas. Jazodan keyingi jami ikki oydan ortiq toʻlamaslik 122-modda xavfini saqlaydi; MIB bilan hisobni kelishtirib, qoldiqni hujjat bilan yoping.

Voyaga yetmagan bola aliment qarzini kelishuv bilan kechirish mumkin emas. Oluvchi toʻlov va yarashuvni tasdiqlashi mumkin, ammo qarzdan ozod qilish uchun qonunda nazarda tutilgan sud qarori, 122-modda uchun esa tasdiqlangan toʻliq qoplash kerak.

Kasallik, daromad yoʻqotish, nogironlik va boqimandalar dalilini yigʻing. Ijroni boʻlib toʻlash, shartlar mavjud boʻlsa qarzni qayta hisoblash va kelajakdagi miqdorni oʻzgartirishni alohida soʻrang; bularning hech biri avtomatik yuz bermaydi.

Ijro hujjati, MIB qarori, oyma-oy hisob, yozma ogohlantirish, oldingi maʼmuriy qaror, barcha toʻlov, daromad, kasallik va oilaviy holat dalillarini yigʻing. Toʻlamaslik amalda jami ikki oydan oshganini va kuchga kirgan jazodan keyin ham davom etganini tekshiring.

Koʻp uchraydigan xatolar — daromadni yashirish, tilxatsiz naqd toʻlash, ogʻzaki qayta hisob vaʼdasini kutish, qisman toʻlovni toʻliq ozod qilish deb bilish, MIB xatosiga vaqtida shikoyat qilmaslik va bolaning qarzini xususiy xat bilan «kechirish». Xavfni kamaytirish yoʻli rasmiy hisob, muntazam hujjatlashtirilgan toʻlov va sudga oʻz vaqtida boʻlib toʻlash yoki miqdorni oʻzgartirish arizasidir.