Yarashuv bilan jinoyat ishini qanday tugatish mumkin?

Yarashuv jinoiy javobgarlikdan ozod qilishning reabilitatsiya qilmaydigan asosidir. U hodisa boʻlmaganini yoki ayblov xato ekanini anglatmaydi: ayblanuvchi aybiga iqror boʻladi, jabrlanuvchi bilan yarashadi va yetkazilgan zararni bartaraf etadi.

Yoʻq. JKning 66-1-moddasi modda va qismlarning yopiq roʻyxatini beradi. Malaka bu roʻyxatda boʻlmasa, tomonlarning istagi oʻz-oʻzidan jinoyat ishini shu asosda tugatishga imkon bermaydi.

Jabrlanuvchi yoki fuqaroviy daʼvogar surishtiruv, dastlabki tergov va sud muhokamasida yozma ariza berishi mumkin, lekin bu sud maslahatxonaga kirishidan oldin qilinadi. Shu paytdan keyin ushbu koʻrib chiqishda yarashuvdan foydalanish kech boʻladi.

Zarar jabrlanuvchi tan oladigan usulda bartaraf etilishi kerak. Bu pul toʻlash, buyumni qaytarish, taʼmirlash, davolanish haqini qoplash yoki boshqa ijro boʻlishi mumkin. Jabrlanuvchi zarar qoplanganini yoki qoplash talabidan voz kechganini yozma koʻrsatishi ham mumkin; noaniq ogʻzaki kelishuv yetarli emas.

Jazo tayinlangan ayblov hukmi chiqarilmaydi, shu sabab sudlanganlik yuzaga kelmaydi. Lekin yarashuv bilan tugatish reabilitatsiya qilmaydi: ish materiallari va sud ajrimi aybsizlik haqidagi qaydga aylanmaydi va idoraviy hisobdan avtomatik oʻchirilishi shart emas.

Yarashuv uchun toʻrtta unsur bir vaqtda boʻlishi kerak: qilmish 66-1-modda roʻyxatida, shaxs aybiga iqror, tomonlar haqiqatan yarashgan va zarar bartaraf etilgan. Ulardan biri yoʻq boʻlsa sud ishni shu tartibda tugata olmaydi.

Roʻyxat katta, ammo unda ko‘rsatilgan moddalarning barcha qismlari ham qamrab olinmaydi. Masalan, roʻyxatda firibgarlik haqidagi 168-moddaning birinchi qismi bor. Axborot texnologiyalaridan foydalanib sodir etilgan malakali internet firibgarligi esa 168-moddaning uchinchi qismiga kiradi. Bunday ish faqat yarashuvning oʻzi bilan 66-1-modda asosida tugatilmaydi. Shu sabab jinoyatning kundalik nomini emas, qaror chiqariladigan kundagi aniq modda, qism, band va tahrirni tekshiring.

Roʻyxatda qasddan badanga yengil yoki oʻrtacha ogʻir shikast yetkazish, tuhmat, haqorat, shaxsiy hayot daxlsizligini buzish, mualliflik huquqini buzish, oʻgʻrilik, oʻzlashtirish yoki rastrata va firibgarlikning birinchi qismlari, ayrim transport, xoʻjalik va boshqa tarkiblar bor. Bu toʻliq roʻyxat emas: xavfsiz yoʻl ayblov formulasini 66-1-moddaning amaldagi matni bilan solishtirishdir.

Oldingi sudlanganlikka doir cheklov tor ifodalangan. Ogʻir yoki oʻta ogʻir jinoyat uchun tugallanmagan yoxud olib tashlanmagan sudlanganligi bor shaxsga yarashuv tatbiq etilmaydi. Har qanday eski qayd doim ham tartibni avtomatik istisno qilmaydi; avvalgi jinoyat toifasi va sudlanganlik holati tekshiriladi.

Yozma arizani jabrlanuvchi, fuqaroviy daʼvogar yoki ularning qonuniy vakili beradi. Unda ishni yarashuv munosabati bilan tugatish soʻrovi, zarar bartaraf etilgani va qaror ixtiyoriyligi koʻrsatiladi. Jabrlanuvchilar bir nechta boʻlsa, har birining arizasi kerak; birining roziligi boshqalarning irodasini almashtirmaydi.

Ariza surishtiruvchi, tergovchi, prokuror yoki bevosita sudga beriladi. Sudgacha bosqichda vakolatli shaxs gumon qilinuvchi yoki ayblanuvchining roziligini oladi. Shundan soʻng u yetti sutka ichida ishni sudga yuborish haqida qaror chiqaradi. Qaror chiqqach, ish prokurorning roziligi bilan uch sutka ichida JPKning 584-moddasi boʻyicha sudga joʻnatiladi.

Ish sudda koʻrilayotgan boʻlsa, ariza sud maslahatxonaga kirishidan oldin beriladi. Oilaviy maishiy zoʻravonlik ishlari uchun alohida cheklov bor: yarashuv arizasi aynan sud muhokamasi bosqichida topshiriladi. Tomonlar oxirgi majlisni kutmagani maʼqul, chunki sud hujjatlar va ixtiyoriylikni tekshirishi kerak.

Yarashuv faqat tomonlarning xususiy «kelishuvi» bilan rasmiylashmaydi. Kelishuv, tilxat va topshirish dalolatnomasi ijroni isbotlaydi, ammo protsessual asosni jabrlanuvchining yozma arizasi, ayblanuvchining roziligi va sud ajrimi yaratadi. Qonun muayyan harakat uchun alohida talab qoʻymasa, notarial tasdiq odatda shart emas.

Hujjatda qanday zarar yetkazilgani va u qanday bartaraf etilgani aniq yozilishi kerak. Pul toʻlanganda summa, valyuta, sana, topshirish usuli va talab qoldigʻi yoʻqligi yoki kelishilgan qoldiq koʻrsatiladi. Mulk qaytarilganda uning nomi, holati va qabul qilinganini qayd eting. Zarar taʼmirlash orqali bartaraf etilgan boʻlsa, dalolatnoma, chek va jabrlanuvchining tasdigʻini ilova qiling.

Plenum qaroriga koʻra jabrlanuvchi zarar qoplanganini yoki qoplash talabidan voz kechganini yozishi mumkin. Demak, qonun har bir yarashuvni albatta pul oʻtkazmasi bilan tugatishni talab qilmaydi. Lekin voz kechish ongli va ixtiyoriy boʻlishi kerak; sud bosim boʻlmaganini soʻraydi.

Kechirim, keyinroq toʻlash vaʼdasi yoki kelajak qarzi haqidagi tilxat har doim zararni bartaraf etgan hisoblanmaydi. Jabrlanuvchi mulkiy talabni saqlasa, uni majlisgacha bajarish yoki nima uchun zarar hal qilinganini va qoldiqdan voz kechilganini aniq qayd etish xavfsizroq. Sud bahsli vaʼdani tugallangan qoplash deb tan olishga majbur emas.

Kelishuv noqonuniy shartni, masalan, boshqa jinoyat haqida xabar bermaslik, yolgʻon koʻrsatma, begona mulkni berish yoki guvohga bosimni oʻz ichiga olmasin. Ogʻirroq jinoyat alomati yoki yarashishga majburlash aniqlansa, sud materiallarni umumiy tartibda ish yuritish uchun prokurorga qaytaradi.

Sud yarashuv materiallarini kelib tushgan kundan oʻn sutkadan kechiktirmay koʻradi. Majlisga ayblanuvchi, jabrlanuvchi yoki fuqaroviy daʼvogar, ularning vakillari, himoyachi va prokuror chaqiriladi. Tegishli xabardor qilingan jabrlanuvchining uzrsiz kelmasligi har doim koʻrishni toʻxtatmaydi, ammo uning irodasini shaxsan tekshirish natijani kamroq bahsli qiladi.

Sud ariza ixtiyoriy berilganini va jabrlanuvchi uning oqibatlarini tushunishini tekshiradi. Shuningdek, ayblanuvchi aybiga iqror boʻlganmi, bosim boʻlganmi, zarar bartaraf etilganmi va aniq malaka roʻyxatga kiradimi — shular aniqlanadi. Sud barcha jabrlanuvchilarni hamda ogʻir yoki oʻta ogʻir jinoyat uchun olib tashlanmagan sudlanganlik bor-yoʻqligini ham tekshiradi.

Shartlar bajarilsa sud yarashuv munosabati bilan jinoyat ishini tugatish haqida ajrim chiqaradi. Unda ashyoviy dalillar, ehtiyot chorasi va fuqaroviy daʼvoni taʼminlash choralarining taqdiri hal etiladi. Ajrimga xususiy shikoyat yoki protest berilishi mumkin.

Ariza majburan yozilgan, ayblanuvchi aybini tan olmaydi, zarar amalda bartaraf etilmagan yoki harakatda ogʻirroq tarkib alomati boʻlsa, sud yarashuvni tasdiqlamaydi. Qonundagi holatlarda materiallar ishni davom ettirish uchun prokurorga yuboriladi. Tomonlar voqeaga bergan nom sudni bogʻlamaydi.

Yarashuv tasdiqlangach jabrlanuvchi ayni jinoyat ishini qayta tiklashni soʻrash huquqini yoʻqotadi. Sud maslahatxonaga kirguncha u arizani qaytarib olishi mumkin, ammo tasdiqdan keyingi yangi mojaro bilan ishni qaytarib boʻlmaydi. Shu sabab sud oqibatni shaxsan tushuntiradi.

Ayblanuvchi uchun tugatish ayblov hukmi va jazosiz jinoiy javobgarlikdan ozod boʻlishdir. JKning 77-moddasida sudlanganlik hukm va jazo tayinlash bilan bogʻlangan, shu sabab yarashuvda u yuzaga kelmaydi.

Biroq asos reabilitatsiya qilmaydi. Sud shaxsni aybsiz deb eʼlon qilmaydi, ushlash, tergov yoki ayblovni noqonuniy deb topmaydi. Davlat axborot tizimlari va arxivda ish yuritish hujjatlari hisob va saqlash qoidalari doirasida qoladi. Qonun yarashuvdan keyin barcha maʼlumotni avtomatik oʻchirishni nazarda tutmaydi, shu bois «hech qayerda hech narsa qolmaydi» degan vaʼda notoʻgʻri.

Jabrlanuvchi ariza berishdan oldin mulkiy masalani hal qilishi muhim. U talabdan aniq voz kechgan yoki zarar toʻliq qoplanganini tasdiqlagan boʻlsa, bu hujjatlar ayni zarar haqidagi keyingi fuqarolik daʼvosidagi talablarga qarshi dalil sifatida ishlatilishi mumkin. Pul, buyum yoki boshqa ijro amalda olinib tekshirilmaguncha «daʼvom yoʻq» degan jumlani imzolamang.

66-1-modda roʻyxatidagi birinchi qismga tushadigan qilmishda jabrlanuvchining telefoni shikastlangan. Ayblanuvchi aybiga iqror. Tomonlar taʼmirni 1 600 000 soʻm deb baholaydi: ayblanuvchi servisga 1 250 000 soʻm toʻlaydi va jabrlanuvchiga qoldiq hisobiga qabul qilishga rozi boʻlgan 350 000 soʻmlik vaqtinchalik telefon beradi.

Arizaga servis cheki, telefonni topshirish dalolatnomasi va zarar 1 600 000 soʻm miqdorida bartaraf etilgani, yarashilgani va ishni tugatish soʻralgani haqidagi tilxat qoʻshiladi. Sud uchun «faqat pul» shakli emas, tasdiqlangan qoplash va jabrlanuvchining erkin irodasi muhim. Modda yoki qism roʻyxatda boʻlmasa, bunday ijro ham ishni oʻz-oʻzidan tugatmaydi.

Tugatiladigan epizod boʻyicha har bir jabrlanuvchining arizasi kerak. Bir jabrlanuvchining zararini qoplash va u bilan yarashish qolganlarning huquqini almashtirmaydi. Tergovchidan har bir epizod malakasi va tan olingan jabrlanuvchilar roʻyxatini aniqlang.

Zararni qoplashning oʻzi yarashuvni yaratmaydi. Toʻlov tasdigʻini saqlang: u jazoni yengillashtiruvchi holat yoki fuqaroviy talabda hisobga olinishi mumkin, lekin jabrlanuvchini ishni tugatishni soʻrashga majburlab boʻlmaydi.

U qoplash talabidan yozma voz kechib, zararni hal qilingan deb hisoblashini tasdiqlashi mumkin. Sud ixtiyoriylik va bosim yoʻqligini tekshiradi. Zarar katta yoki qaytarilgan mulk yuzasidan nizo boʻlsa, jumla ayniqsa aniq boʻlsin.

66-1-modda aybga iqrorlikni talab qiladi. Bir vaqtda hodisani inkor etib, yarashuv bilan javobgarlikdan ozod qilishni soʻrab boʻlmaydi. Rozilikdan oldin himoyachi bilan iqrorlik oqibati va boshqa himoya asoslarini muhokama qiling.

Ariza sud maslahatxonaga kirguncha mumkin, hukmdan keyin emas. Uni hozir yozma bering, qabul belgisini oling va materiallar sudga yuborilgan boʻlsa, iltimosnomani u yerda takrorlang.

Roʻyxat aniq qoʻllanadi. Masalan, 168-moddaning birinchi qismi bor, malakali qismlari yoʻq. Jalb qilish qarori yoki ayblov hujjati nusxasini olib, toʻliq malakani solishtiring; «firibgarlik» degan umumiy soʻz yetmaydi.

Tahdidni tergovchi, prokuror yoki sudga bildiring va irodangizga qarshi ariza imzolamang. Sud qarorning erkinligini tekshirishi shart. Aniqlangan bosim yarashuvni tasdiqlamaslikka asos boʻladi va alohida huquqiy baho talab qilishi mumkin.

Sababni tekshiring: modda roʻyxatda yoʻqligi, bahsli zarar, ayblanuvchining roziligi yoʻqligi, majburlash yoki ogʻirroq malaka turli choralarni talab qiladi. Sud ajrimi belgilangan tartibda shikoyat qilinadi, ammo yangi hujjatlar 66-1-modda roʻyxatida boʻlmagan tarkibga yarashuvni qoʻllash imkonini bermaydi.

66-1-modda roʻyxati qonun oʻzgartishlari bilan yangilanadi, shuning uchun eski nusxaga ishonib boʻlmaydi. Arizadan oldin amaldagi tahrirni ochib, nafaqat modda, balki qism va bandni ham tekshiring. Soʻnggi oʻzgartish kuchga kirgan sanani alohida aniqlang.

Protsessual muddat va ketma-ketlik muhim: maslahatxonagacha ariza, sudgacha bosqichda prokuror orqali yuborish va oʻn sutka ichidagi sud tekshiruvi. Tilxat ham, tomonlarning ogʻzaki roziligi ham sud ajrimi oʻrnini bosmaydi.