Kadastrsiz uy va yerni qanday qonuniylashtirish mumkin?

Ha, agar holat maxsus qonundagi toifalardan biriga kirsa va barcha shartlar bajarilsa. Tartib, jumladan, fuqaro 2018-yil 1-maygacha oʻzboshimchalik bilan egallagan uchastkadagi uy, hokimning ayrim eski qarorlari, avvalgi aksiyada tugallanmay qolgan hujjatlar hamda bogʻdorchilik shirkatlaridagi uylarni qamrab oladi; uzoq yashashning oʻzi huquq tugʻdirmaydi, toifalar OʻRQ-937-son Qonunning 1-moddasida sanalgan.

Maxsus tartibda yer uchastkasiga ijara huquqi, undagi bino va inshootlarga esa mulk huquqi tan olinadi. Yakka tartibda uy-joy qurish uchun ijara muddati 99 yil, boshqa uchastkalar uchun 49 yil; qarorni vakolat doirasida Qoraqalpogʻiston Respublikasi Joʻqorgʻi Kengesi, viloyat yoki Toshkent shahar Kengashi qabul qiladi — bu 3-moddada belgilangan.

Asosiy toʻsiqlar — yer boshqa shaxsga ajratilgan yoki auksionga qoʻyilgan, nizo mavjud, qonun maʼnosida soliq qarzi bor, uchastka qurilish taqiqlangan hududda joylashgan yoxud tegishli toifaning maxsus shartlari bajarilmagan. Shu qonun uchun yer va mol-mulk soliqlaridan 30 BHMdan ortiq qarz soliq qarzi hisoblanadi, shuning uchun kichik qarz bilan ushbu chegaradan oshgan qarz bir xil baholanmaydi.

Bir martalik toʻlov joyga bogʻliq: Toshkent shahrida 5 BHM, Nukus va viloyat markazlarida 3 BHM, viloyat boʻysunuvidagi boshqa shaharlarda 2 BHM, boshqa aholi punktlarida 1 BHM. 23-modda I va II guruh nogironligi boʻlgan shaxslar hamda eski aksiyaning ayrim ishtirokchilari uchun ozodlik, ijtimoiy reyestrdagilar uchun esa 50 foizlik stavkani ham nazarda tutadi; davlat roʻyxatidan oʻtkazish yigʻimi alohida hisoblanadi.

Avval nafaqat uy qurilgan yilni, balki yerning butun tarixini aniqlang. Eng koʻp uchraydigan holatda — 2018-yil 1-maygacha oʻzboshimchalik bilan egallangan yerdagi uy uchun — uchastka ilgari boshqa kishiga ajratilmagan va elektron auksionga qoʻyilmagan, yer yuzasidan nizo mavjud boʻlmagan hamda arizachining belgilangan chegaradan katta soliq qarzi boʻlmasligi kerak. Bu shartlar 4-moddada yozilgan. Qonuniy ajratilgan yerning ortiqcha qismi, 2018–2019-yillardagi aksiya materiallari, hokimning eski qarori yoki bogʻdorchilik shirkati uchun ham oʻxshash tekshiruv bor, lekin har bir toifaning qoʻshimcha belgisi mavjud.

Maydon ham muhim. 1999-yil 1-yanvargacha egallangan uchastka uchun 0,24 gektargacha ruxsat etiladi. 1999-yil 1-yanvardan 2018-yil 1-maygacha boʻlgan davrda Toshkent, Nukus va viloyat markazlarida chegara 0,06 gektar, boshqa aholi punktlarida 0,12 gektar. Ortiqcha qism doim yoʻqotilmaydi: boshqa shaxslarning huquqi buzilmasa, uni dehqon yoki tomorqa xoʻjaligi uchun rasmiylashtirish mumkin, ammo bu 12-modda boʻyicha alohida baholanadi.

Sanitariya, suvni muhofaza qilish, sohil, muhandislik yoki qurilish taqiqlangan boshqa hududdagi yerga huquq tan olinishini oldindan vaʼda qilib boʻlmaydi. Uchastka sugʻoriladigan yerga kirsa, oldin uning toifasi belgilangan tartibda oʻzgartiriladi. Cheklov faqat bir qismga tegishli boʻlsa, ruxsat etilgan qoldiq boʻyicha material qayta koʻrilishi mumkin: vakolatli organlar maʼlumotni besh ish kunida, kadastr boʻlinmasi esa 25 kunda yangilaydi — 18-1-modda.

Muddatlar kafolatlangan bitta umumiy muddatga qoʻshilmaydi: eʼtiroz, kadastr maʼlumotini tuzatish, yer toifasini oʻzgartirish, boʻlib toʻlash yoki shikoyat ishni uzaytiradi. Koʻchmas mulk huquqlarini roʻyxatdan oʻtkazish majburiyligi OʻRQ-803-son Qonunning 6-moddasida belgilangan, shu sabab ijobiy Kengash qaroridan keyin ham oxirgi bosqichni tashlab ketmang.

Qurilish sanasini xarid yoki propiska sanasi bilan almashtirmang: eng koʻp uchraydigan toifa yerning 2018-yil 1-maygacha egallanishiga bogʻlangan. 1-moddadagi boshqa toifa ham mos kelmasa, OʻRQ-937 emas, odatiy yer va shaharsozlik asosi izlanadi; oʻzboshimchalik bilan qurilgan imoratning oʻzi FK 212-moddasi boʻyicha mulk huquqini bermaydi.

Sanani tekshiring: maxsus qonun hokim 2021-yil 8-iyungacha ajratgan, lekin tasdiqlanmagan yerni, qurilish ikki yil ichida boshlangan yoki tugallangan boʻlsa hamda boshqa shaxsga ajratish, auksion, nizo va toʻsqin qarz boʻlmasa qamrab oladi. Bu belgilarni faqat qaror nusxasi bilan emas, 7-modda boʻyicha tasdiqlang.

Oʻlchov sxemasini soʻrab, limitga sigʻadigan qismni alohida belgilang. Asosiy qism boʻyicha qaror chiqarilishi mumkin, ortiqcha yerning taqdiri esa toifa, qoʻshni huquqi va uni dehqon yoki tomorqa xoʻjaligi sifatida rasmiylashtirish imkoniga bogʻliq; 12-modda butun devor ichidagi yerni avtomatik tan olmaydi.

Eʼlondan keyin oʻn kun ichida asoslangan eʼtiroz bering, eski reja, qaror, shartnoma, kvitansiya va boshqa dalillarni ilova qiling. Ogʻzaki iltimos bilan cheklanmang: aynan eʼlon qilingan elektron yigʻmajild adliyaga yuboriladi, shuning uchun xatoni 17-modda bosqichida tuzatish keyingi nizodan xavfsizroq.

Ishchi guruhga vafot haqida xabar bering, FHDYO va meros hujjatlarini taqdim eting. Qonun xatlovda koʻrsatilgan, keyin vafot etgan shaxs nomiga huquqni tan olishga imkon beradi; shundan soʻng merosxoʻrlar umumiy tartibda merosni rasmiylashtiradi — 21-modda.

Ozodlik yoki ijtimoiy reyestrdagi yarim stavkani tekshiring, keyin tezkor 50 foiz toʻlov bilan boʻlib toʻlashni solishtiring. Asosiy qatʼiy stavkalar uchun boʻlib toʻlash bir yilgacha, bozor qiymati asosidagi summa uchun uch yilgacha; boʻlib toʻlashda toʻliq hisob-kitobgacha obyektga begonalashtirish taqiqi qoʻyiladi — 23-1 va 29-moddalar.

Xulosa matnini oling va har bir asosni elektron yigʻmajilddagi dalillar bilan solishtiring. Uni Adliya vazirligi yoki sudga shikoyat qilish mumkin; vazirlik shikoyatni 20 ish kunida koʻradi, toʻsiq faqat yerning bir qismiga tegishli boʻlsa, ruxsat etilgan qoldiq mexanizmini qoʻllashni alohida soʻrang.

Davlat roʻyxatidan oldin xavfsiz sotuv yoʻq: oʻzboshimchalik bilan qurilgan imorat oddiy tasarruf huquqini bermaydi, tan olish qarori esa reyestr yozuvi uchun asosdir. Boʻlib toʻlash boʻlsa, 29-modda boʻyicha toʻliq toʻlovgacha begonalashtirish ham taqiqlanadi; avval roʻyxatni tugating va taqiqni yeching.

Maxsus tartib vaqtinchalik: OʻRQ-937-son Qonun 35-modda boʻyicha 2028-yil 1-yanvargacha amal qiladi. Bu hamma shu sanagacha erkin ariza berishi mumkin degani emas: xatlov yillik reja boʻyicha, natija esa toifa va tekshiruvlarga qarab yuradi. Hozirgi amaliy qadam — mahalla rejasini topish, eski asoslarni yigʻish va eʼlon qilingan maʼlumotdagi xatoni yozma qayd etish.

Rad etish aniq toʻsiqqa tayanishi kerak: boshqa shaxsning huquqi yoki avvalgi ajratish, auksion, nizo, taqiqlangan hudud, maydon chegarasi, sana yoki toifaga mos kelmaslik, chegaradan oshgan soliq qarzi. “Kadastrning iloji yoʻq” degan umumiy javob oʻrniga norma va faktni soʻrang. Huquq tan olinsa, davlat roʻyxatini yakunlang; ijara huquqi roʻyxatdan oʻtgach, yerni faqat alohida qonun boʻyicha xususiylashtirish mumkinligi 30-moddada aytilgan.