Sudlanganlik qachon tugaydi va qanday tasdiqlanadi?

JKning 77-moddasi sudlanganlikni jinoyat uchun hukm etilganlikdan kelib chiqadigan huquqiy holat deb belgilaydi. Jazo tayinlangan ayblov hukmi qonuniy kuchga kirgan kundan shaxs sudlangan hisoblanadi; sud jazodan ozod qilgan shaxs sudlanmagan hisoblanadi. Voyaga yetmaganlar uchun jazoni oʻtab boʻlgach alohida qoida mavjud, ammo oʻta ogʻir yoki keyingi qasddan jinoyatga oid istisnolar bor.

Sudlanganlik holatining tugallanishi alohida sud qarorini talab qilmaydi: JKning 78-moddasidagi muddat oʻtsa va uni uzuvchi holat boʻlmasa, u avtomatik yuz beradi. Sudlanganlikni olib tashlash esa shu muddat tugamasdan sud tomonidan qoʻllanadi. Har ikki holatda sudlanganlikning barcha huquqiy oqibatlari bekor boʻladi.

JKning 80-moddasi muddatni asosiy va qoʻshimcha jazo toʻliq ijro etilganidan keyin hisoblashni talab qiladi. Muddatidan oldin ozod qilish yoki jazoni almashtirishda hisob amalda ozod boʻlgan sanadan boshlanadi. Sudlanganlik tugamasdan yangi jinoyat sodir etilsa, muddat uziladi va oxirgi jazo ijro etilgach yangidan hisoblanadi.

Umumiy jinoiy-huquqiy holat tugaydi, lekin maxsus qonunda “ilgari sudlangan” iborasi boʻlishi mumkin. Masalan, farzandlikka oluvchilar haqidagi qoida farzandlikka olishga toʻsqinlik qiluvchi avvalgi hukmlarning keng roʻyxatini beradi va bir blokda tuhmat hamda haqoratni istisno qiladi. Shu sababli faqat maʼlumotnomaga emas, aniq sohadagi maxsus normaga qarash kerak.

Bu muddatlar JKning 78-moddasida belgilangan. Aniq hisob uchun hukmning tasdiqlangan nusxasi, uning qonuniy kuchga kirgan sanasi, jarima toʻlangani yoki shaxs ozod qilingani haqidagi hujjat va qoʻshimcha jazo ijrosi toʻgʻrisidagi maʼlumot kerak. Koʻp xatolar muddat hukm chiqarilgan kundan yoki ozodlikka chiqishdan hisoblanganda yuz beradi. Masalan, bu vaqtda lavozim egallash taqiqi kabi qoʻshimcha jazo hali davom etayotgan boʻlishi mumkin.

JKning 79-moddasi ozodlikdan mahrum qilish jazosi oʻtalganidan soʻng, sudlanganlik tugallanish muddatining kamida yarmi oʻtgan va shaxsga maʼmuriy jazo yoki intizomiy taʼsir chorasi qoʻllanilmagan boʻlsa, sudga murojaat qilish imkonini beradi. Iltimosnomani shaxsning oʻzi, jamoat birlashmasi, fuqarolarning oʻzini oʻzi boshqarish organi yoki jamoa berishi mumkin. Yarim muddatning oʻtishi ijobiy qarorni kafolatlamaydi — sud xulq-atvorni baholaydi.

Ayrim iqtisodiy jinoyatlarda davlatga juda koʻp zarar yetkazilmagan boʻlsa, JK 79-moddasi muddatning choragidan keyin murojaat qilish imkonini beradi. Oʻn besh yil va undan ortiq jazoni oʻtaganlar hamda oʻta xavfli retsidivistlar uchun alohida oʻn besh yillik qoida bor. Bu istisnolarni oddiy ishga oʻxshatib qoʻllab boʻlmaydi.

Amnistiya va afvning oqibati aniq hujjat matniga bogʻliq. U sudlanganlikni olib tashlashi mumkin; amnistiya haqidagi tushuntirish amnistiya bilan jazodan ozod qilingan shaxs sudlanmagan hisoblanishini ham koʻrsatadi. Faqat amnistiya nomiga qarab xulosa qilmang — u jazodan ozod qiladimi va sudlanganlik haqida nima deyishini oʻqing.

Oddiy ish beruvchi har qanday oldingi hukmni umrbod umumiy taqiq deb qabul qilmasligi kerak. Lekin hukm muayyan muddatga lavozim egallash huquqidan mahrum qilishi, maxsus qonun esa alohida ish va maqom uchun talab belgilashi mumkin. Ish beruvchidan aniq normani soʻrang: “tugallanmagan sudlanganlikka ega”, “korrupsiya jinoyati uchun aybdor deb topilgan” va “ilgari sudlangan” iboralari turli oqibat beradi.

Davlat fuqarolik xizmati haqidagi qonun korrupsiyaga oid jinoyatda aybdor deb topilgan shaxsni, shuningdek ogʻir yoki oʻta ogʻir jinoyat uchun sudlanganligi tugallanmagan yoki olib tashlanmagan shaxsni xizmatga qabul qilmaydi. Sudning lavozim egallash huquqidan mahrum qilish jazosi alohida amal qiladi. Huquqni muhofaza qilish, harbiy va litsenziyalanadigan kasblar uchun tanlov sanasidagi maxsus qoidalar tekshiriladi.

Qurol toʻgʻrisidagi qonun ruxsatni “bir marta sudlangan — qurol mumkin emas” degan bitta qoida bilan emas, jinoyat toifasi, amaldagi sudlanganlik va ayrim tarkiblar uchun tugallanish yoki olib tashlanishdan keyingi davr bilan bogʻlaydi. Hukm moddasi, ayb shakli va sanalar kerak. Farzandlikka olishda qoida yanada qatʼiy: Oila kodeksi hayot va sogʻliqqa qarshi jinoyatlar, talon-toroj va boshqa keng roʻyxatdagi avvalgi hukmlarni umumiy sudlanganlik tugaganidan keyin ham hisobga oladi.

Sudlanganlikning oʻzi Oʻzbekistondan chiqishga doimiy umumiy taqiq yaratmaydi. Ammo amaldagi jazo, sud qarori, bajarilmagan majburiyat yoki muddatidan oldin ozod qilish shartidan cheklov kelib chiqishi mumkin: JKning 73-moddasi Oʻzbekistondan chiqmaslik majburiyatini yuklash imkonini beradi. Viza masalasini boriladigan davlat oʻz anketasi va ochiqlash muddatiga koʻra hal qiladi; Oʻzbekiston maʼlumotnomasi chet el anketasidagi “ilgari hukm qilinganmisiz” savoliga javobni almashtirmaydi.

Sudlanganlik bor yoki yoʻqligi toʻgʻrisidagi maʼlumotnomani Davlat xizmatlari markazi yoxud Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali soʻrash mumkin. Soʻrovnomada shaxsiy maʼlumotlar, pasport yoki ID-karta maʼlumotlari, JSHSHIR, manzil, aloqa maʼlumotlari va maʼlumotnoma tili koʻrsatiladi. Vakil notarial ishonchnoma taqdim etadi. Shartnoma va order asosida ishlayotgan advokat esa ishonchnomasiz murojaat qilishi mumkin. Amaldagi davlat xizmati kartasiga koʻra yigʻim BHMning uch foizi, xizmat muddati esa ikki ish kuni.

2023-yil 1-sentabrdan sudlanganlik tugallangani yoki olib tashlangani haqidagi maʼlumot IIV tezkor-maʼlumot kartotekasida avtomatik shakllanishi, tegishli maʼlumotnoma esa bepul tarzda Yagona interaktiv davlat xizmatlari portalidagi shaxsiy kabinetga keyingi kundan kechiktirmay yuborilishi kerak. Bu jazolar ijrosini raqamlashtirish haqidagi qarorda belgilangan.

Yozuv oʻzgarmasa, hukmni, asosiy va qoʻshimcha jazo ijrosi haqidagi hujjatlarni, JKning 78 va 80-moddalari boʻyicha hisobni hamda mavjud maʼlumotnomani tayyorlang. IIVga yozuvni tuzatish haqida yozma ariza bering. Arizani roʻyxatdan oʻtkazish, asoslantirilgan javob berish va tuzatilgan maʼlumotnomani my.gov.uz kabinetiga yuborishni soʻrang. Faqat ogʻzaki murojaat bilan cheklanmang: roʻyxat raqami talabning sanasi va mazmunini tasdiqlaydi.

Sudlanganlik tugaganining oʻzi bahsli boʻlsa, Oliy sud Plenumi tushuntirishi yashash joyidagi tuman yoki shahar sudida IIO maʼlumoti va jazo ijrosi hujjatlari asosida masalani koʻrish imkonini beradi. Texnik xatoda bu birinchi qadam emas, ammo organ yozuvni tuzatmasa yoki sanalar sud bahosini talab qilsa foydali yoʻl boʻlishi mumkin.

Toʻliq toʻlov sanasi va qoʻshimcha jazo bor-yoʻqligini tekshiring. Jarima uchun sudlanganlik toʻlov kunida emas, barcha jazolar ijrosidan bir yil oʻtgach tugaydi. Bir yil oʻtgan boʻlsa, kvitansiya va hisobni IIVga arizaga qoʻshing.

Shartli hukmda sudlanganlik sinov muddati tugashi bilan tugaydi, agar qaror bekor qilinmagan va boshqa oqibat yuzaga kelmagan boʻlsa. Hukmning xulosa qismi va nazorat organi hujjatini solishtiring. Xato koʻpincha hukm qonuniy kuchga kirgan sana notoʻgʻri olinganda paydo boʻladi.

Muddatni faqat ozodlikka chiqish yoki jarima toʻlashdan hisoblamang. JKning 80-moddasi asosiy va qoʻshimcha jazo ijro etilishini talab qiladi. Lavozim egallash taqiqi yoki boshqa qoʻshimcha chora tugaganini alohida hujjat bilan tasdiqlang.

Sudlanganlik tugamasdan yangi jinoyat sodir etilishi muddatni uzadi. Oxirgi jinoyat uchun jazo oʻtalganidan soʻng muddatlar har bir hukm boʻyicha yangidan va alohida hisoblanadi. Buning uchun ikkala hukm va ijro hujjati kerak; bitta ish boʻyicha kalendar formulasi notoʻgʻri boʻladi.

Qaysi lavozim va qaysi qonun asosida cheklov borligini soʻrang. Taqiq faqat tugallanmagan sudlanganlikka bogʻliq boʻlsa, maʼlumotnoma va tugallanish hujjatini taqdim eting. Maxsus norma avvalgi hukmni hisobga olsa yoki sud lavozim egallashni taqiqlagan boʻlsa, umumiy tugallanish yetarli boʻlmasligi mumkin.

Oldingi hukm moddasini Oila kodeksining 152-moddasidagi toʻliq roʻyxat bilan solishtiring. Roʻyxat ayrim avvalgi hukmlarni umumiy maʼlumotnomadan qatʼi nazar hisobga oladi, shuningdek aybdorlik masalasi hal qilinmasdan tugatilgan ayrim ishlarni ham qamrab oladi. Faqat “sudlanganlik tugagan” degan iboraga tayanmang.

Oʻzbekistondan chiqmaslik majburiyati, sud cheklovi yoki ijro taqiqi mavjud emasligini tekshiring. Viza anketasida boriladigan davlat aynan nimani soʻrasa, shunga javob bering: “hozir sudlanganlik bormi” va “qachondir hukm qilinganmisiz” boshqa-boshqa savol. Kerak boʻlsa hukm, tugallanish maʼlumotnomasi va tasdiqlangan tarjimani ilova qiling.

Sababni oʻrganing: muddat yetishmasligi, jazo, sust tavsifnoma yoki hujjat kamligi turli chorani talab qiladi. Kamchilikni bartaraf eting va JPKning 544-moddasi tartibiga koʻra rad etilgandan keyin yangi iltimosnoma bir yildan oldin berilmasligini hisobga oling.

F.I.Sh., tugʻilgan sana, sud, ish raqami, modda va ijro sanalarini solishtiring. IIVga shaxsni tasdiqlovchi hujjat va sud materiallari nusxasi bilan yozma talab bering, boshqa adresatlar uchun ortiqcha maʼlumotni yoping. Tuzatish boʻlmasa javobni shikoyat qiling va sudga murojaatni koʻrib chiqing.

Hukm sanasidan uning qonuniy kuchga kirishi va ijrosini tekshirmay hisoblamang. Qoʻshimcha jazo, muddatidan oldin ozod qilish va yangi jinoyatni unutmang. Ozodlikdan mahrum qilish muddatini ozodlikni cheklashga oʻxshatib qoʻllamang va sudlanganlik tugashi avvalgi hukm faktiga asoslangan maxsus taqiqni avtomatik bekor qiladi deb oʻylamang.

Ishonchli hisob toʻrtta hujjatdan boshlanadi: hukm, uning qonuniy kuchga kirgan sanasi, har bir jazo ijrosi tasdigʻi va dolzarb maʼlumotnoma. Ularni JKning 78-moddasidagi tegishli qator bilan solishtiring, soʻng 80-modda qoidalarini tekshiring. Muddatidan oldin olib tashlash uchun ozodlikdan keyingi qonunga rioya etilgan xulqni alohida isbotlang.