Kredit qarzi MIBga oʻtgan boʻlsa, nima qilish kerak?

Bu yerda fuqaroning shaxsiy krediti koʻrib chiqiladi; korxona qarzlari bilan ishlash tartibi haqida tax-legal.uz saytidagi bankrotlik va tugatish maqolasida oʻqing.

Oddiy kredit qarzi boʻyicha ish haqining koʻpi bilan 50 foizi ushlab qolinadi va bu miqdor soliqlar ushlanganidan keyin hisoblanadi. Bir nechta ijro hujjati boʻlsa, odatiy undiruvlar uchun bu umumiy chegara hisoblanadi, har bir bank alohida 50 foiz olishi mumkin degani emas; aliment qarzdorligi kabi maxsus holatlar alohida tekshiriladi.

Shartnomada qarzni qismlarga boʻlib qaytarish belgilangan boʻlsa, navbatdagi toʻlov kechikishi kreditorga qolgan qarzni tegishli foizlari bilan muddatidan oldin qaytarishni talab qilish huquqini beradi. Shu sababli ikki oylik toʻlovni oʻtkazib yuborish nizo faqat shu ikki toʻlov bilan cheklanadi degani emas: bank talabini va shartnoma shartlarini oʻqing.

Kredit qarzini undirish haqida sudning hal qiluv qarori chiqarilganda, unda koʻrsatilgan kredit summasiga qonunda nazarda tutilgan foizlar va neustoyka hisoblash toʻxtatiladi. Bu sud undirgan qarzni bekor qilmaydi va alohida nazarda tutilgan ijro xarajatlaridan ozod etmaydi.

Mulkiy undiruvda summa 1 000 bazaviy hisoblash miqdoridan (BHM) oshmasa 5 foiz, undan oshsa 2 foiz stavka qoʻllanadi. Yigʻim ixtiyoriy ijro muddati tugaganidan keyingi majburiy ijro bilan bogʻliq boʻlib, uni undirish davlat ijrochisining qarori bilan rasmiylashtiriladi; oʻz ishingiz boʻyicha hisob-kitobni soʻrang.

Qarzdor yoki uning oilasi doimiy yashaydigan, unga tegishli yagona turar joy umumiy qoida boʻyicha himoyalangan. Lekin garovga qoʻyilgan uy, ijro hujjatida aynan shu uyga undiruv qaratilishi koʻrsatilgan holat va sud oilaga yetarli qismni qoldirib, boʻlinishi mumkin boʻlgan qismga undiruv qaratadigan vaziyatlar bundan mustasno.

Avvalo talabni asosiy qarz, shartnoma foizlari, neustoyka va ilgari undirilgan summalarga ajrating. Kreditni foizi bilan qaytarish majburiyati shartnoma va qonundan kelib chiqadi, ammo aniq qoldiqni toʻlov jadvali, hisobvaraq koʻchirmasi va kvitansiyalar bilan solishtirish zarur. Amaliy jihatdan sanalar boʻyicha jadval tuzish foydali: pul qachon olingan, qancha qaytarilgan, bank qaysi toʻlovlarni hisobga olgan va kechikishni qaysi kundan hisoblagan.

Sud ishni koʻrib boʻlgan boʻlsa, bank hisobini hal qiluv qarorining xulosa qismi va chiqarilgan sanasi bilan taqqoslang. Keyingi foiz va neustoyka hisoblashni toʻxtatish qoidasi qarorda koʻrsatilgan undiriladigan summaga tegishli: bundan barcha kreditlar boʻyicha barcha majburiyatlar tugagan degan xulosa chiqmaydi. Bankdan shu sanadan keyin qoʻshilgan har bir summaning asosini alohida tushuntirishni soʻrang.

Haddan tashqari katta neustoyka boʻyicha alohida dalillar kerak boʻladi. Sud majburiyat buzilishi oqibatlariga yaqqol nomutanosib neustoykani kamaytirishi mumkin; bunda majburiyatning bajarilgan qismi, taraflarning mulkiy holati va kreditor manfaatlari hisobga olinadi. Bunday talab uchun oʻz hisobingizni, amalga oshirilgan toʻlovlar va kechikish sabablari haqidagi hujjatlarni tayyorlang; «pulim yoʻq, hammasini hisobdan chiqaring» degan iltimos ularning oʻrnini bosmaydi.

Bankka yangi jadval taklifini yozma berish maʼqul: oyiga qancha toʻlay olishingizni, qachondan boshlashingizni va daromadingizni tasdiqlovchi maʼlumotlarni koʻrsating. Bu kelishuv taklifi boʻlib, toʻlov muddati allaqachon uzaytirildi degani emas. Ijro hujjati MIBga kelganidan keyin ijroni kechiktirish yoki boʻlib-boʻlib ijro etish masalasini hujjatni bergan sud yoki boshqa organ hal qiladi.

Sud buyrugʻi bilan daʼvo boʻyicha chiqarilgan hal qiluv qarori bir xil hujjat emas. Jumladan, talab notarial tasdiqlangan bitimga yoki qarzdor tan olgan yozma bitimga asoslansa, sud buyrugʻi chiqarilishi mumkin. Oʻz vaqtida berilgan eʼtiroz buyruqning bekor qilinishiga olib keladi, biroq kreditor keyin daʼvo bilan murojaat qilishi mumkin; buyruq bekor boʻlishi qarz toʻlanganini anglatmaydi.

Tegishli ijro hujjati kelib tushgach, davlat ijrochisi bir ish kuni ichida ijro ishi yuritishni qoʻzgʻatish haqida qaror chiqaradi. Ixtiyoriy muddat taʼminlash choralari qoʻllanmasligini kafolatlamaydi: qonun ish qoʻzgʻatilishi bilan bir paytda mol-mulkni xatlashga ham yoʻl qoʻyadi. Shuning uchun boʻlib toʻlash haqidagi arizani kechiktirmasdan, MIB qarori va tushunarli toʻlov hisobini ilova qilgan holda berish maʼqul.

Maʼmuriy sudga shikoyat qilish uchun qaror haqida xabar berilgan yoki huquq buzilgani maʼlum boʻlgan kundan boshlab oʻn kunlik muddat belgilangan. Shikoyatda qaysi harakat yuzasidan murojaat qilayotganingizni, sanani, ijro ishi raqamini va nimani tuzatishni soʻrayotganingizni yozing. Ayniqsa pul hisobdan yechilgan boʻlsa, telefon orqali suhbatni yozma murojaat bilan toʻldirish va topshirilganini tasdiqlovchi hujjatni saqlash foydali.

Ijro yigʻimi qarzga qoʻshimcha ravishda, undirilgan summaga mutanosib tarzda undiriladi; sotilmagan mol-mulk undiruvchiga topshirilganda nizomda koʻrsatilganidek uning qiymatidan hisoblanadi. MIB yigʻimini bank penyasi va ijro harakatlari xarajatlari bilan aralashtirmang. Xarajatlar boʻyicha alohida qaror chiqarilib, uning nusxasi uch kun ichida taraflarga yuboriladi.

Boʻlib toʻlashni soʻrashda daromad, oilaning zarur xarajatlari va qancha toʻlash mumkinligi haqidagi maʼlumotlar foydali. Bu har bir ish uchun bir xil majburiy roʻyxat emas, vaziyatingizni asoslash uchun amaliy hujjatlar toʻplamidir. Hisobvaraq xatlovi masalasini ham arizada koʻtaring: ijro kechiktirilgan muddat davomida xatlov faqat tegishli qarorda nazarda tutilgan boʻlsa bekor qilinadi.

Ish haqidan ushlab qolish bilan hisobvaraqdagi pulga undiruv qaratish qoidalari farq qiladi. Oddiy kredit qarzi uchun ish haqidan soliqlardan keyin koʻpi bilan 50 foiz ushlanadi, fuqaroning hisobvaraqlaridan undiruvda esa mehnatga haq toʻlashning eng kam miqdorining yarmiga teng daxlsiz summa hisobga olinadi. Oxirgi himoya yakka tartibdagi tadbirkor sifatida roʻyxatdan oʻtgan qarzdorga nisbatan ijro hujjatlari va aliment undirishga tatbiq etilmaydi; uni ish haqining yana qoʻshimcha yarmi deb tushunmaslik kerak.

Maqsadli toʻlov himoyasi uning nima uchun tayinlanganiga bogʻliq. Undiruv qaratish mumkin boʻlmagan summalar qatoriga, jumladan, olingan alimentlar, bola tugʻilishi, homiladorlik va tugʻish, dafn etish uchun toʻlovlar hamda sogʻliqqa yetkazilgan zarar uchun tovon kiradi. Vaqtincha mehnatga layoqatsizlik va ishsizlik nafaqalaridan undirishga faqat qonunda koʻrsatilgan alohida asoslarda yoʻl qoʻyiladi, oddiy kredit qarzi ularga kirmaydi; kartaning nomi esa unga kelgan barcha pulning manbaini koʻrsatmaydi.

Yagona turar joy himoyasi mulk huquqi, doimiy yashash va garov bor-yoʻqligini tekshirishni talab qiladi. Kadastr hujjatlari, garov shartnomasi va oilaning shu yerda yashashini tasdiqlovchi maʼlumotlarni saqlang. «Yagona kvartirani hech qachon olib qoʻyishmaydi» degan gap qonundagi istisnolarni, jumladan sud orqali uyning bir qismini ajratish imkoniyatini yashirgani uchun xavfli.

Shartnoma, hisob-kitob va muddatidan oldin qaytarish talabining asosini soʻrang: qarz qismlarga boʻlib qaytarilsa, navbatdagi toʻlovning kechikishi kreditorga shunday huquq berishi mumkin. Imkoningiz yetadigan jadvalni yozma taklif qiling, sud hujjati kelgan boʻlsa, unga eʼtiroz bildirish tartibini ham alohida tekshiring: kreditor bilan yozishish sudga murojaat oʻrnini bosmaydi.

Ikkala toʻlov hujjati va yigʻim haqidagi qarorni soʻrab, ijro ishi raqamlari, hisoblash bazasi va oldin undirilgan summalarni solishtiring. Yigʻim alohida ijro ishi qoʻzgʻatilmasdan, mulkiy undiruvda esa undirilgan summaga mutanosib ravishda undiriladi; pulning bir necha marta qismlab yechilishi ikki karra yigʻim qoʻyilganini oʻz-oʻzidan isbotlamaydi, lekin bir summaning takror undirilishini hisob bilan asoslab nizolashish kerak.

Mol-mulkni roʻyxatga olish dalolatnomasi va qarorni oling: xatlash tasarruf etishni taqiqlash, foydalanishni cheklash yoki olib qoʻyishni anglatishi mumkin. Hujjatlarda aynan qaysi cheklov qoʻllangani tushunarli boʻlishi kerak; noqonuniy harakat yuzasidan shikoyat berishda avtomobil hujjatlari va xatoni tasdiqlovchi maʼlumotlarni ilova qiling.

Har bir kirimning maqsadi koʻrsatilgan koʻchirma va toʻlov tayinlangani haqidagi hujjatni olib, himoyalangan summalarni undiruvdan chiqarishni soʻrang. Himoyalangan toʻlovlar roʻyxati oʻrniga «har qanday pensiya yoki nafaqa daxlsiz» degan qoida qoʻllanmaydi; hisobvaraqdagi himoyalangan qoldiqni ham alohida tekshiring.

Uy garovga qoʻyilganmi va ijro hujjatida aynan unga undiruv qaratish belgilanganmi, tekshiring. Keyin vaziyatni yagona turar joy haqidagi qoida va uning istisnolari bilan solishtiring: bolalar borligi yoki oilaning roʻyxatda turishi garovni bekor qilmaydi va hujjatlarni oʻrganmasdan masalani hal etmaydi.

Amaliy birinchi qadam — kreditorga nizo haqida darhol yozma xabar berish, shartnoma va rasmiylashtirish materiallarini soʻrash, xabarlar hamda bank bildirishnomalarini saqlash va taxmin qilinayotgan firibgarlik haqida ariza berishdir. MIBda ish yuritilayotgan boʻlsa, uning materiallari nusxalarini oling va undiruv asosini aniqlang; firibgarlik haqidagi arizaning oʻzi sud hujjati allaqachon bekor qilinganini tasdiqlamaydi.

Qonun yoki kafillik shartnomasida subsidiar javobgarlik nazarda tutilmagan boʻlsa, kafil bilan qarzdor umumiy qoida boʻyicha solidar javobgar boʻladi. Yozma kafillik shartnomasini, majburiyat hajmi va muddatini tekshiring; qarzni toʻlagan kafilga toʻlangan miqdorda kreditorning huquqlari oʻtadi.

Merosxoʻrlar marhumning qarzlari boʻyicha solidar tartibda, lekin har biri oʻziga oʻtgan mol-mulk qiymati doirasida javob beradi. Shuning uchun avvalo meros tarkibi va qiymati haqidagi maʼlumotlar kerak: qarindoshlikning oʻzi muayyan shaxs qancha qarz uchun javob berishini belgilamaydi.

Ijro hujjatini bergan sud yoki organga boʻlib-boʻlib ijro etish haqida murojaat qiling, faqat ijrochi bilan ogʻzaki kelishishga urinib qolmang. Ijroga toʻsqinlik qilayotgan obyektiv holatlarni tushuntiring, dalillarni ilova qiling va aniq summalar hamda sanalarni belgilashni soʻrang; ruxsat berilsa, hujjat qarorda koʻrsatilgan jadval asosida ijro etiladi.

Oʻzbekistondan chiqishni cheklash ijro hujjati talablarini uzrsiz bajarmaslik bilan bogʻliq va belgilangan tartibda rasmiylashtiriladi. Qarorni olib, uning asosini tekshiring: sudga oid boʻlmagan ijro hujjati boʻyicha masala sud orqali hal qilinadi; harakatni noqonuniy deb hisoblasangiz, shikoyat qilish tartibidan foydalaning.

Mol-mulk topilmagani kredit avtomatik hisobdan chiqarilishini anglatmaydi. Qonunda nazarda tutilgan qidiruv choralari natija bermasa, ijro hujjati haqidagi maʼlumotlar Majburiyatlar reyestriga kiritiladi; ular oʻn yil saqlanadi. Bu «ish yopildi — qarz yoʻqoldi» degan tasavvurdan farq qiladi: ijro ishi nima sababdan tamomlangani va hujjatning keyingi holatini tekshirish kerak.

Qonunda jismoniy shaxs uchun alohida toʻlovga qobiliyatsizlik tartibi ham mavjud. Uning alomatlari — uch oy davomida bajarilmagan majburiyatlar va kamida 200 BHM miqdoridagi talablar; qarzdor, kreditor va qonunda koʻrsatilgan organlar sudga murojaat qilishi mumkin. Bir toʻlovning oʻtkazib yuborilishi bu shartlar oʻrnini bosmaydi, ariza topshirish esa qarzdan ozod boʻlish degani emas.

Jarayonda fuqaroning mol-mulki sotilishi mumkin, biroq qonun himoya qiladigan mol-mulk bundan chiqariladi. Qolgan majburiyatlardan ozod etishda muhim istisnolar bor: jumladan, gʻayriqonuniy xatti-harakatlar, maʼlumotni yashirish, alimentlar hamda hayot yoki sogʻliqqa yetkazilgan zarar uchun tovon. Shu bois bu yoʻlni «har qanday kreditni yoʻq qilamiz» degan vaʼdaga qarab emas, barcha qarzlar va mol-mulk tarkibini baholab tanlash kerak.