Kontrakt uchun 12 foiz soliqni qanday qaytarish mumkin?

Oʻzbekistonning professional va oliy taʼlim tashkilotlarida oʻzi, farzandlari, shuningdek 26 yoshga toʻlmagan eri yoki xotini uchun taʼlimga yoʻnaltirilgan daromad soliqqa tortilmaydi. Amaldagi norma grammatikasiga koʻra, yosh cheklovi farzandga emas, er yoki xotinga tegishli.

Rezident jismoniy shaxs daromadi uchun asosiy soliq stavkasi 12 foiz. Biroq qaytarish chegarasi — mos toʻlov uchun ishlatilgan daromaddan amalda ushlangan soliq. Soliq ushlanmagan, kontrakt soliq solinmaydigan mablagʻdan toʻlangan yoki toʻlovning bir qismi tasdiqlanmagan boʻlsa, butun kontrakt qiymatining 12 foizini qaytarib boʻlmaydi.

Masala joriy soliq davrida hal etilsa, ish beruvchi — soliq agenti orqali qayta hisoblash mumkin. Davr tugagan yoki soliq agenti boʻlmagan taqdirda soliq organiga jami yillik daromad haqidagi ixtiyoriy deklaratsiya va ortiqcha toʻlangan soliqni qaytarish arizasi beriladi.

Soliq organi yozma ariza asosida Soliq kodeksining 104-moddasi tartibida qaror qabul qiladi va ortiqcha toʻlovni qaytaradi: umumiy qaytarish muddati 15 kun, arizani soliq toʻlangan kundan uch yil ichida berish mumkin. Bu muddat kontrakt toʻlangan zahoti emas, ortiqcha toʻlov tasdiqlanib, protsedura boshlanganidan kelib chiqadi.

Oʻzbekistonda oʻzining professional yoki oliy taʼlimi, farzandining taʼlimi hamda 26 yoshga toʻlmagan eri yoki xotinining taʼlimi uchun toʻlov mos keladi. Norma shu maqsadlarda berilgan taʼlim krediti va uning foizlarini qoplashga yoʻnaltirilgan mablagʻni ham qamrab oladi. Toʻlovchi, talaba, taʼlim tashkiloti va toʻlov maqsadi hujjatlarda bir-biriga mos boʻlishi muhim.

Imtiyoz dunyodagi har qanday oʻqish uchun qaytarish sifatida yozilmagan. Amaldagi modda Oʻzbekiston taʼlim tashkilotlarini bevosita koʻrsatadi. Shu bois xorijiy universitet kontraktini alohida asos boʻlmasdan mahalliy kontraktga tenglashtirib boʻlmaydi. Tegishli maqomga ega boʻlmagan tashkilot kursi yoki repetitor haqi ham avtomatik ravishda professional yoxud oliy taʼlim toʻlovi hisoblanmaydi.

“Farzand 26 yoshdan kichik boʻlishi kerak” degan ommabop tushuntirish amaldagi norma tinish belgilariga mos emas. Yosh cheklovi er yoki xotin haqidagi qismga qoʻyilgan. Shunga qaramay, farzand bilan qarindoshlik, kontrakt va haqiqiy toʻlov tasdiqlanishi shart. Er yoki xotinning yoshi daromad taʼlimga yoʻnaltirilgan paytda tekshiriladi.

Ish beruvchi imtiyozni joriy davrda rasmiylashtira olsa, kontraktga yoʻnaltirilgan summadan soliq ushlanishining oldini olish qulayroq. Soliq ushlanishidan oldin yoki toʻlovdan soʻng darhol ariza, kontrakt, toʻlov hujjati, talaba haqidagi maʼlumot va, boshqa shaxs uchun toʻlasangiz, qarindoshlik yoki nikoh hujjatini bering.

Soliq allaqachon ushlangan boʻlsa, soliq agenti jismoniy shaxsning yozma arizasi boʻyicha bir soliq davri doirasida ortiqcha ushlangan summani uch oydan kechiktirmay qaytaradi. Pul bank hisobvaragʻiga naqd pulsiz oʻtkaziladi. Soliq agenti bilan munosabat tugagan yoki davr yakunlangan boʻlsa, masalani deklaratsiya asosida soliq organi hal qiladi; bu 391-moddada belgilangan.

Ish beruvchidan hisobni soʻrang: qaysi daromad ozod etildi, qancha soliq ushlangan, qaysi summa va qaysi oyda qaytarildi. Agar kontrakt toʻlovini arizachining soliq solinadigan daromadi bilan bogʻlab boʻlmasa, bitta toʻlov topshiriqnomasi yetarli emas.

Deklaratsiyaga soliq agentining toʻlangan daromad va ushlangan soliq haqidagi maʼlumotnomasi qoʻshiladi. Xato topilsa, soliq organi tuzatish haqida xabar beradi va tuzatilgan deklaratsiya 10 kun ichida topshiriladi. Shartnomaning barcha kerakli sahifalari va rekvizitlari kesilmagan toʻlov hujjatini yuklang.

1-aprelgacha boʻlgan majburiy muddat qonun yillik deklaratsiyani talab qiladigan holatlarga tegishli. Daromadini majburiy deklaratsiya qilmaydigan shaxs deklaratsiyani ixtiyoriy berishi mumkin. Shu sababli 1-aprelni qaytarishning yagona muddati deb boʻlmaydi: 104-modda ortiqcha soliqni qaytarish arizasi uchun toʻlov kunidan uch yil beradi.

Yuborishdan oldin yillar boʻyicha shaxsiy solishtirish tuzing. Bir qatorda ish haqi daromadining sanasi va summasini, ikkinchisida undan ushlangan soliqni, uchinchisida kontrakt toʻlovining sanasi va summasini koʻrsating. Kontrakt qismlarga boʻlib toʻlangan boʻlsa, har bir kvitansiyani tegishli daromad davri bilan bogʻlang. Ish beruvchi imtiyozni oldin qoʻllagan summani alohida ajrating: uni ikkinchi marta talabga kiritib boʻlmaydi. Taʼlim krediti toʻlanganda oliygoh shartnomasi bilan cheklanmay, kredit shartnomasi, jadval va asosiy qarz yoki foiz qoplanganini tasdiqlovchi hujjatni ham ilova qiling. Bu hisob deklaratsiyaning oʻrnini bosmaydi, biroq amalda ushlangan soliqdan ortiq summa soʻrash va ayni toʻlovni ikki marta qaytarish xatosining oldini oladi.

Shaxsiy kabinetdagi holat uzoq vaqt oʻzgarmasa, deklaratsiya va ariza raqamlarini koʻrsatib murojaat yuboring. Ortiqcha toʻlov tan olinganmi, qaysi hujjat yetishmaydi va organ qaytarish muddatini qaysi kundan hisoblaydi, deb aniq soʻrang. Birinchi ariza ustidan yangi deklaratsiya topshirish toʻgʻri yechim emas: dublikat toʻlovlarni solishtirishni murakkablashtirishi va dastlabki paketdagi kamchilikni bartaraf etmasligi mumkin.

Ota yoki ona farzand taʼlimiga yoʻnaltirilgan oʻz daromadiga imtiyoz qoʻllashi mumkin. Kontrakt, toʻlov va qarindoshlik dalilini taqdim eting. Toʻlov hujjatida maqsad va talaba tushunarli boʻlsin. Amaldagi matnda farzand uchun 26 yosh cheklovi belgilanmagan.

16-band er yoki xotin uchun imtiyozni 26 yoshgacha deb bevosita cheklaydi. Daromad taʼlimga yoʻnaltirilgan paytda u bu yoshga toʻlgan boʻlsa, shu normaga tayanish xavfli. Talaba yoshini nikoh yoki oʻquv yili boshlangan sana bilan almashtirmang.

Koʻrib chiqilayotgan imtiyoz Oʻzbekistonning professional va oliy taʼlim tashkilotlarini koʻrsatadi. Dastur tan olingani yoki masofaviy oʻtilishi xorijiy kontraktni oʻz-oʻzidan bu normaga kiritmaydi. Boshqa toʻgʻridan-toʻgʻri asos boʻlmasa, soliq organi rad etishi mumkin.

Bank kartasi kimning soliq solinadigan daromadi taʼlimga yoʻnaltirilganini yakka oʻzi belgilamaydi. Toʻlovchi, pul manbai va talaba bilan munosabatni tasdiqlovchi hujjatlarni tayyorlang. Arizachi oʻz daromadini toʻlov bilan bogʻlay olmasa, rad xavfi ortadi.

Xuddi shu soliq davri ichida ish beruvchiga yozma ariza bering. Qonun ortiqcha ushlangan soliqni qaytarish uchun soliq agentiga uch oygacha muddat beradi. Davr tugaganidan soʻng deklaratsiya va soliq organiga ariza yoʻlidan foydalaning.

Soliq toʻlangan aniq sanani tekshiring: qaytarish arizasi uch yil ichida berilishi mumkin. Aynan tegishli yil uchun daromad maʼlumotnomasini oling va turli davr toʻlovlarini izohsiz bitta hisobga aralashtirmang.

Avval ortiqcha toʻlov tan olinganini va bank rekvizitli ariza qabul qilinganini aniqlang. Soʻng qaror sanasi hamda muddat hisobini soʻrang. Kechikish uchun 104-modda oʻz tartibida foiz hisoblashni nazarda tutadi, shuning uchun ariza tasdigʻini saqlang.

Qaysi norma va fakt yetishmayotgani koʻrsatilgan yozma qarorni soʻrang. Huquqni buzgan qaror, harakat yoki harakatsizlik ustidan shikoyat qilish mumkin; Soliq kodeksining 230–231-moddalari yuqori turuvchi soliq organi yoki sudga murojaat qilish imkonini beradi.

Joriy toʻlovlar uchun 378-moddaning amaldagi tahriridan foydalaning: u shaxsning oʻzini, farzandlarini, 26 yoshga toʻlmagan eri yoki xotinini, taʼlim krediti va foizlarini qamrab oladi. Eski eslatmalardagi yosh cheklovini farzandga koʻchirmang va xorijiy tashkilot uchun toʻgʻridan-toʻgʻri asossiz qaytarishni vaʼda qilmang.

Keng tarqalgan xatolar — 12 foizni butun kontrakt narxidan kafolatlangan sovgʻa deb bilish, oʻqib boʻlmaydigan toʻlov hujjatini ilova qilish, notoʻgʻri soliq yilini koʻrsatish va qaytarish uchun alohida arizasiz faqat deklaratsiya berish. Yakuniy tekshiruv savollari: daromadni kim oldi, qancha soliq ushlandi, kim oʻqiydi, tashkilot qayerda, kim qachon toʻladi va hujjatlardagi summalar mosmi?