Ishsizlik nafaqasi qanday olinadi?

Oʻn olti yoshdan pensiya olish huquqi paydo boʻladigan yoshgacha boʻlgan mehnatga layoqatli shaxs ishsiz deb eʼtirof etilishi mumkin. Buning uchun u haq toʻlanadigan ish va ish haqiga ega boʻlmasligi, ish izlashi, ishlash yoki kasbga oʻqishga tayyor boʻlishi hamda ish qidiruvchi sifatida roʻyxatdan oʻtishi kerak. Kunduzgi taʼlim oluvchilar uchun istisno Bandlik toʻgʻrisidagi qonunning 44-moddasida belgilangan.

Dastlabki oʻn kun ichida maqbul ish topilmasa yoki ish beruvchi nomzodni rad etsa, roʻyxatdan oʻtkazilgan kundan boshlab oʻn birinchi kundan kechiktirmay qaror chiqariladi. Qarorda nafaqa tayinlangani, uning miqdori va boshlanish sanasi koʻrsatiladi, shaxs esa ikki kundan kechiktirmay xabardor qilinadi.

Nafaqa ish qidiruvchi sifatida roʻyxatdan oʻtilgan birinchi kundan hisoblanadi va oʻn ikki oylik davrda koʻpi bilan yigirma olti kalendar hafta toʻlanadi. Oʻtgan oy uchun mablagʻ joriy oyda beriladi, toʻliq boʻlmagan oy esa kunlar boʻyicha hisoblanadi. Bu tartib 51-moddada koʻrsatilgan.

Yoʻq. Roʻyxatdan oʻtgan oʻzini oʻzi band qilgan shaxs band hisoblanadi va ishsiz maqomini ololmaydi. Bunday roʻyxatdan oʻtish yoki boshqa daromad haqida uch kun ichida mehnat organiga xabar berish kerak. Maʼlumotni yashirish nafaqa toʻlovining tugatilishiga va ortiqcha olingan pulni qaytarishga olib kelishi mumkin.

Haq olib ishlayotgan shaxs ishsiz deb eʼtirof etilmaydi. Bunga mehnat yoki fuqarolik-huquqiy shartnoma asosida ishlash, tadbirkor yoki oʻzini oʻzi band qilgan shaxs sifatida roʻyxatdan oʻtish, fermer xoʻjaligiga aʼzolik va boshqa hisobga olinadigan daromad kiradi. Band shaxslar doirasi 4-moddada, rad etish asoslari esa 45-moddada berilgan.

Kunduzgi taʼlim oluvchi, pensiya olish huquqiga ega shaxs, ozodlikdan mahrum etilgan shaxs va ikki yoshga toʻlmagan bolani parvarish qilayotgan ishlamaydigan ayolga ham maqom berilmaydi. Dastlabki oʻn kun ichida maqbul ishni uzrsiz ikki marta rad etish yoki uzrsiz kelmaslik ham rad etishga sabab boʻladi. Shundan keyin qayta roʻyxatdan oʻtish uchun oʻttiz kalendar kun kutish kerak.

Har qanday boʻsh ish oʻrni maqbul hisoblanmaydi. Shaxsning roziligisiz boshqa joyga koʻchishni talab qiladigan, juda uzoqda joylashgan yoki transportda borish qiyin boʻlgan ish maqbul emas. Ish sogʻliq, yosh va boshqa uzrli holatlarga ham mos boʻlishi kerak. Vakansiyani rad etsangiz, sababini yozma koʻrsating va imkon boʻlsa tasdiqlovchi hujjatni ilova qiling.

29-moddaga koʻra, arizachi uchun asosiy hujjat shaxsini tasdiqlovchi hujjatdir. Mehnat faoliyati, maʼlumot va ish haqi boʻyicha axborotni organ oʻzi soʻraydi. Tizimda xato boʻlsa, mehnat daftarchasi, diplom yoki ish haqi maʼlumotnomasini taqdim etib, tuzatish talab qiling.

Oxirgi oʻn ikki oy ichida ishini yoʻqotgan shaxsga avvalgi oʻrtacha ish haqining ellik foizi miqdorida nafaqa belgilanadi. U `1 360 000`dan kam va mamlakatdagi oʻrtacha ish haqidan koʻp boʻlmasligi kerak. Ishdagi tanaffus bir yildan oshgan boʻlsa, `1 360 000`, birinchi marta ish qidirayotgan shaxsga esa kamida `1 360 000`ning yetmish besh foizi tayinlanadi. Bu qoidalar 52-moddada, 2026-yil 1-sentabrdan MHEKM esa Prezident farmonida belgilangan.

Nafaqa oluvchi ishni faol izlashi va holatdagi oʻzgarishlarni maʼlum qilishi shart. Ishga kirish, tadbirkor yoki oʻzini oʻzi band qilgan shaxs sifatida roʻyxatdan oʻtish, daromadli vaqtinchalik ish, pensiya huquqi yoki yashash joyi oʻzgargani haqida uch kun ichida xabar bering. Ishsizlik nafaqasining oʻzi soliqqa tortilmaydi.

Roʻyxat faqat toʻlov uchun emas. Ishsiz shaxs bepul maslahat, vakansiyalar haqida axborot, kasbga tayyorlash, qayta tayyorlash yoki malaka oshirish yoʻllanmasi va ishga joylashishda yordam olish huquqiga ega. Avvalgi kasbga talab qolmagan yoki sogʻliq shu ishni davom ettirishga yoʻl qoʻymasa, mos boʻlmagan vakansiyalarni takrorlash oʻrniga oʻqitish masalasini yozma koʻrib chiqishni soʻrang.

Kasbga oʻqish davrida stipendiya toʻlansa, ishsizlik nafaqasi vaqtincha toʻxtatiladi. Bu jazo ham, hisobdan chiqarish ham emas: shu davr uchun toʻlov asosi oʻzgaradi. Yoʻllanmani imzolashdan oldin kurs muddati, stipendiya miqdori, oʻqish joyi, qatnashish talablari va bitirgach beriladigan malaka hujjatini aniqlang.

Haq toʻlanadigan jamoat ishlari ham odatiy nafaqani vaqtincha almashtirishi mumkin. Ish sharti, muddati, haqi va xavfsizlik talablarini koʻrsatishni soʻrang. Kasbga oʻqishni rad etishning oʻzi maqbul ishni rad etish hisoblanmaydi, lekin organ bilan aloqadan boʻyin tovlash va takroriy kelmaslik alohida baholanadi.

Shtat qisqarishi yoki ish beruvchi tugatilishida nafaqadan boshqa kafolat ham boʻlishi mumkin: qonundagi chegarada ishga joylashish davri uchun oʻrtacha ish haqi saqlanadi, mehnat organida oʻttiz kun ichida roʻyxatdan oʻtilganda ayrim holatda uchinchi oy uchun ham 49-modda asosida toʻlanadi. Bu pullarni aralashtirmang: sobiq ish beruvchidan hisobni, mehnat organidan esa maqom va nafaqa boʻyicha alohida qarorni oling.

Ishga kirish, oʻzini oʻzi band qilish, pensiya tayinlanishi, tadbirkorlik uchun subsidiya yoki mikrokredit olish, xorijga vaqtinchalik ishga ketish, maqbul ishni ikki marta rad etish, aldov aniqlanishi yoki ozodlikdan mahrum qilish jazosi toʻlovni tugatishga sabab boʻladi. Toʻliq roʻyxat 55-moddada keltirilgan.

Kasbga oʻqish davrida stipendiya olish, haq toʻlanadigan jamoat ishida qatnashish yoki ixtisoslashgan davolanish vaqtida toʻlov toʻxtatib turilishi mumkin. Uzrsiz kelmaslik uch oygacha toʻxtatib turishga sabab boʻladi. Nafaqa muddati tugashi hisobdan avtomatik chiqarish degani emas.

Ishga kirish, doimiy yashash uchun koʻchish, uzoq vaqt kelmaslik, takliflardan boʻyin tovlash, harbiy xizmat va 48-moddadagi boshqa holatlar hisobdan chiqarishga olib keladi. Organ sabab va sanani buyruqda koʻrsatib, shaxsga yetkazishi kerak.

Murojaatni qabul qilishni va aniq huquqiy asos koʻrsatilgan yozma qaror berishni talab qiling. Yozma hujjatsiz normani tekshirish va shikoyat muddatini aniqlash qiyin. Shaxsni tasdiqlovchi hujjat nusxasi va band emaslik dalillarini qoʻshing.

Masofa, transport qatnovi, yoʻl vaqti va xarajatini koʻrsating. Haddan tashqari uzoqlik yoki transport noqulayligi 33-modda boʻyicha maqbul ishni baholashda hisobga olinadi, lekin buni rad javobi rasmiylashtirilishidan oldin yozib qoldirish zarur.

Haq toʻlanadigan ish va fuqarolik-huquqiy shartnoma asosida xizmat koʻrsatish bandlik hisoblanadi. Uch kun ichida mehnat organiga xabar bering va daromad yoʻqdek nafaqa olishni davom ettirmang. Shartnomaning nomi amalda haq toʻlanadigan faoliyat mavjudligini oʻzgartirmaydi.

Avval mehnat organini ogohlantiring. Oʻzini oʻzi band qilish roʻyxati ishsiz maqomi va nafaqa asosini tugatadi. Shu bilan birga nafaqa oʻrniga qoʻllab-quvvatlash dasturi, subsidiya yoki mikrokredit borligini aniqlang.

Toʻlovni yashirmang va aynan shu toʻlov maqomga taʼsir qiladimi, deb yozma izoh soʻrang. Qonun pensiya va bandlikning ayrim turlarini toʻgʻridan-toʻgʻri istisno qiladi, boshqa ijtimoiy toʻlovlarning birga olinishi esa ularning oʻz qoidalariga bogʻliq.

Darhol sababni maʼlum qiling va tibbiy hujjat, favqulodda vaziyat tasdigʻi yoki boshqa dalilni ilova qiling. Hisobdan chiqarish yoki toʻxtatib turishni avtomatik qoʻllamaslikni va izoh boʻyicha yozma qaror berishni soʻrang.

Davr va hisob-kitobni talab qiling. Hisoblash xatosida undiruv qarori xato aniqlangan kundan uch oydan kechiktirmay chiqariladi; oluvchining suiisteʼmoli boʻlsa, bu cheklov qoʻllanmaydi. Qoida 57-moddada bor.

Buyruq, vakansiya yoʻllanmalari va kelish qaydlarini oling. Yuqori turuvchi organga yoki maʼmuriy sudga shikoyat qiling. 58-modda ikkala usulga ham yoʻl qoʻyadi; shikoyatda aynan qaysi qarorni bekor qilish va qaysi huquqni tiklash soʻralayotganini yozing.

Ariza, topshirilganini tasdiqlovchi qayd, roʻyxatga olish yoki rad qarori, ish beruvchilarga yoʻllanmalar, kelish belgilari, yozishmalar, tibbiy hujjatlar va nafaqa hisobini saqlang. Nizo maqbul ish haqida boʻlsa, lavozim, jadval, manzil, haq va rad sababini ilova qiling. Organ daromadga tayansa, maʼlumot qaysi tizimdan va qaysi davr uchun olinganini soʻrang.

Qisqa xronologiya tuzing: roʻyxat sanasi, har bir yoʻllanma, ish beruvchining javobi, mehnat organiga kelish, toʻlov va holat oʻzgargani haqidagi xabar. Bu dastlab maqom berishni rad etish, keyin nafaqani tugatish va hisobdan chiqarish qarorlarini bir-biridan ajratishga yordam beradi. Shikoyatda faqat “hammasini toʻlash” deb yozmang. Aynan qaysi sana va buyruq tekshirilishi kerakligini koʻrsating, chunki tiklanadigan davr va zarur dalillar qaror turiga bogʻliq.

Ushbu sahifa ish qidirayotgan jismoniy shaxs uchun. Mehnat shartnomasini tugatgan ish beruvchining yakuniy hisob-kitobi va ishdan boʻshatish kafolatlari alohida masala boʻlib, ishsiz sifatida roʻyxatdan oʻtishni almashtirmaydi.