Asosiy matnga oʻtish

Huquqiy tahlil · Oʻzbekiston

Uy ijara shartnomasini qanday tuzish va bekor qilish mumkin?

Uy-joy ijarasi shartnomasi boʻyicha mulkdor yoki u vakolat bergan shaxs fuqaroga yashash uchun haq evaziga joy beradi. Fuqarolar oʻrtasidagi shartnoma yozma tuzilishi va soliq organida hisobga qoʻyilishi kerak. Unda muddat, ijara haqi, depozit, kommunal xarajat, taʼmir, yashovchilar, uyga kirib koʻrish va kalitni qaytarish tartibini oldindan yozing. Ogʻzaki kelishuv taraflarni barcha huquqdan mahrum qilmaydi, ammo shartlar va berilgan pulni isbotlashni ancha qiyinlashtiradi.

Sahifa fuqarolarning xususiy uy-joyda yashashiga oid. Ofis yoki boshqa tijorat joyi ijarasi, mulkdor daromadi va biznes soliqlari qoʻshimcha qoidalar asosida alohida koʻrib chiqiladi.

Qisqacha: qonun nima deydi

Yozma shartnoma tuzish majburiymi?

Ha. Turar joyni ijaraga berish shartnomasi yozma boʻlishi, fuqarolar oʻrtasidagi shartnoma esa davlat soliq organida hisobga qoʻyilishi kerak; bu talab Fuqarolik kodeksida bor. Xususiy uy egasi birga yashaydigan voyaga yetgan oila aʼzolari roziligi bilan uyini berishi mumkin, taraflar esa qonun doirasida muddat, haq va boshqa shartlarni kelishuvda belgilaydi.

Kvartirani qancha muddatga ijaraga olish mumkin?

Uy-joy ijarasi koʻpi bilan besh yilga tuziladi. Muddat yozilmagan boʻlsa, shartnoma besh yil amal qiladi; bir yilgacha boʻlgan qisqa muddatli ijara uchun alohida xususiyatlar bor. Asosiy tartib muddat haqidagi normada koʻrsatilgan.

Ijaraga oluvchi muddatidan oldin chiqib keta oladimi?

Ha. U bilan doimiy yashaydigan fuqarolar roziligi mavjud boʻlsa, ijaraga oluvchi ijaraga beruvchini uch oy oldin yozma ogohlantirib, shartnomani istalgan vaqtda bekor qilishi mumkin. Bekor qilish qoidasi ishlashi uchun ogohlantirish yetib borganini tasdiqlovchi dalilni saqlang.

Uy egasi sudsiz koʻchirib yubora oladimi?

Nizo boʻlsa, ijaraga beruvchi qonunda belgilangan asos bilan sud orqali shartnomani bekor qiladi. Bekor qilingandan keyin yashovchilarni chiqarish ham sud qarori asosida amalga oshiriladi; qulfni oʻzboshimchalik bilan almashtirish, hujjat yoki buyumni ushlab qolish sud tartibining oʻrnini bosmaydi.

Shartnoma va topshirish dalolatnomasida nimalar yoziladi

Shartnoma predmeti kvartira yoki uyni aniq koʻrsatishi kerak: manzil, kadastr maʼlumoti, maydon, xonalar va jihozlar. Doimiy yashashga yaroqli alohida xona yoki uy-joy ijara obyekti boʻla oladi. Mulkdor pasporti va mulk hujjatini, vakil imzolasa uning vakolatini tekshiring.

  1. Barcha taraflar, doimiy yashaydigan shaxslar va yuridik ahamiyatli xabar yuboriladigan aloqa maʼlumotlarini yozing.

  2. Muddat, oylik ijara haqi, toʻlov kuni va usulini belgilang. Davr yozilmagan boʻlsa, haq har oy toʻlanadi; qonun yoki shartnoma ruxsat bermasa, miqdorni bir tomonlama oʻzgartirish mumkin emas. Bu ijara haqi qoidasida belgilangan.

  3. Kommunal xizmatni alohida taqsimlang. Shartnomada boshqacha yozilmasa, odatda uni ijaraga oluvchi toʻlaydi; bu majburiyat ijaraga oluvchi haqidagi normadan kelib chiqadi.

  4. Depozit miqdori, maqsadi, undan nimani ushlab qolish mumkinligi, qoldiqni qaytarish muddati va zararni tasdiqlash usulini yozing. Avans, garov va zakalat bir xil huquqiy natija bermaydi.

  5. Taʼmirni taqsimlang. Joriy taʼmir odatda ijaraga oluvchi, kapital taʼmir ijaraga beruvchi zimmasida, lekin shartnoma boshqacha qoida berishi mumkin; asos taʼmir normasida bor.

  6. Mulkdorning kirib koʻrish tartibini kelishing: maqsad, oldindan xabar, oqilona vaqt va avariya holati. Mulk huquqi topshirilgan uyga istalgan vaqtda kirish degani emas.

  7. Hisoblagich koʻrsatkichlari, kalitlar soni, mebel, texnika va mavjud nuqsonlar yozilgan dalolatnomani ikki taraf imzolasin. Sana qoʻyilgan foto yoki videoni ham saqlang.

  8. Shartnomani uch kun ichida elektron hisobga qoʻying. Bir taraf maxsus tizimga maʼlumot kiritadi, ikkinchisi uni tasdiqlaydi yoki rad etadi; jarayon maʼmuriy reglamentda bayon qilingan.

Ijaraga beruvchi yashashga yaroqli joyni topshirishi, qonun va shartnoma doirasida xizmat hamda taʼmirni taʼminlashi kerak; majburiyatlar alohida normada koʻrsatilgan. Ijaraga oluvchi uy-joydan maqsadga muvofiq foydalanadi, uni saqlaydi va haqni vaqtida toʻlaydi. Topshirish dalolatnomasi avvalgi nuqsonni yashash paytidagi shikastdan ajratadi.

Hujjatlar, summalar va muddatlar

Nima tekshiriladiHujjat, summa yoki muddatHuquqiy asos
Uy-joyni berish huquqiKadastr hujjati, mulkdor pasporti, zarur rozilik yoki ishonchnomaXususiy uy-joyni ijaraga berish
Yashash shartlariYozma shartnoma, yashovchilar, muddat, haq, kommunal xizmat, taʼmir va kirish tartibiShartnoma shakli
Kvartira holatiIkki tomonlama dalolatnoma, hisoblagichlar, buyumlar roʻyxati, foto va videoMol-mulkni topshirish
Elektron hisobMaʼlumotni 3 kun ichida kiritish va ikkinchi taraf tasdigʻiHisobga qoʻyish tartibi
Hisobga qoʻyish haqiShartnomani hisobga qoʻyish bepul; vaqtincha roʻyxatning tartibi alohidaBepul davlat xizmati
Bekor qilish daʼvosiNomulkiy talab uchun 2 BHM; pul talabi uchun bahoning 4 foizi, kamida 1 BHMDavlat boji stavkalari

Elektron hisob natijasida QR-kodli guvohnoma shakllanadi. U batafsil shartnoma va dalolatnomaning oʻrnini bosmaydi: tizim asosiy maʼlumotni qayd etadi, depozit, taʼmir, buyum va xabarnoma tartibini taraflar yozishi kerak. Vaqtincha turgan joy boʻyicha roʻyxat alohida xizmat boʻlib, yashovchini mulkdorga aylantirmaydi.

Shartnomani bekor qilish va uy-joyni qaytarish

Avval muddat va xabarnoma shartini oʻqing. Ijaraga oluvchi boʻlsangiz, uch oy oldin yozma ogohlantirish yuboring va yetkazilganini tasdiqlang. Keyin koʻrik sanasi, yakuniy hisoblagich, qaytarish kunigacha ijara haqi va kalit topshirishni kelishing. Oldinroq tugatishga kelishilsa, aniq sana va yakuniy hisob yozilgan bitim tuzing.

Ijaraga oluvchi olti oy haq toʻlamasa, shartnomada uzoqroq muddat berilmagan boʻlsa, ijaraga beruvchi sud orqali bekor qilishni talab qilishi mumkin. Qisqa muddatli ijarada toʻlovni ikki martadan ortiq kechiktirish asos boʻladi. Uy-joyni buzish, noqonuniy harakat, maqsadsiz foydalanish yoki ogohlantirishdan keyin qoʻshnilar huquqini muntazam buzish ham bekor qilish normasida sanalgan.

Qaytarishda dalolatnoma tuzing, qayta suratga oling va qaysi summalar toʻlanganini yozing. Ijaraga oluvchi joyni olgan holatida, tabiiy eskirishni hisobga olgan holda qaytaradi; kechiksa shu davr uchun haq va zarar talab qilinishi mumkin. Bu mol-mulkni qaytarish qoidasida bor. Tabiiy eskirishni avtomatik zarar deb, depozitdan hujjatsiz ushlash mumkin emas.

Kvartira sotilishi shartnomani tugatmaydi: yangi mulkdor avvalgi ijaraga beruvchi oʻrnini egallaydi. Bu mulkdor almashishi qoidasidan kelib chiqadi. Yangi egadan huquq oʻtganini va toʻlov rekvizitini tasdiqlashni soʻrang, lekin sotuv sabab oldingi huquqlardan orqaga sana bilan voz kechmang.

Depozitni rasmiylashtirish va qaytarish

Amaliyotda depozit soʻnggi oy haqi, kommunal qarz yoki real zararni taʼminlaydi. Nizo chiqmasligi uchun har bir ruxsat etilgan ushlash, qoldiqni qaytarish sanasi va hisobni tasdiqlovchi hujjat shartnomada alohida yozilsin. Muddatidan oldin chiqishda har qanday sabab bilan qaytarilmaydi degan jumlani bekor qilish sababi va taraflar majburiyatidan ajratib qoʻymang.

Toʻlov zakalat deb belgilansa, uning summasidan qatʼi nazar yozma kelishuv tuziladi. Toʻlovning tabiati noaniq boʻlsa, xususan yozma shakl bajarilmasa, boshqacha hol isbotlanmaguncha u avans hisoblanadi; bu zakalat tushunchasida belgilangan. Avans yakuniy hisobga qoʻshiladi yoki qaytariladi, zakalat esa alohida taʼminot oqibatiga ega.

Majburiyat bajarilmasligiga zakalat bergan taraf javobgar boʻlsa, summa ikkinchi tarafda qoladi; olgan taraf javobgar boʻlsa, u ikki baravar qaytaradi. Bu zakalat oqibatlari qoʻllanishidan oldin yozma kelishuv, buzilish va javobgar taraf isbotlanadi. Oddiy taʼminot depoziti faqat yozishmada zakalat deb atalishi bilan zakalatga aylanmaydi.

Koʻchishda depozit hisobiga misol

Shartnomani bekor qilish va uy-joyni qaytarish

Oʻquv misoli: yashovchi 6 000 000 soʻm depozit bergan. Koʻchish vaqtida kommunal xizmat uchun tasdiqlangan qarz 700 000 soʻm, shikastlangan eshikning kelishilgan taʼmiri chek boʻyicha 900 000 soʻm. Polning tabiiy eskirishi hisobga kiritilmaydi. Qaytariladigan summa 6 000 000 − 700 000 − 900 000 = 4 400 000 soʻm. Dalolatnomada har bir ushlash, ilova qilingan hisob va 4 400 000 soʻmni oʻtkazish sanasi yoziladi.

Bu oddiy taʼminot depozitiga oid shartli hisob, zakalat qoidalarining avtomatik qoʻllanishi emas.

Agar shunday boʻlsa, nima qilish kerak

Shartnoma yoʻq, uy egasi bugun chiqishni talab qilsa?

Uy-joy topshirilgani va kelishilgan haqni koʻrsatuvchi oʻtkazma, yozishma, eʼlon, foto va guvoh maʼlumotini yigʻing. Tugatish va yakuniy hisobni yozma rasmiylashtirishni taklif qiling; shakl va hisob talabi buzilgani mulkdorga buyumni ushlab qolish yoki kuch ishlatish huquqini bermaydi.

Mulkdor muddat oʻrtasida ijara haqini oshirsa?

Shartnoma bir tomonlama oʻzgartirishga ruxsat beradimi va yangi haq qanday joriy qilinishini tekshiring. Umumiy qoida boʻyicha summa kelishuv bilan belgilanadi; rozi emasligingizni yozma bildiring va nizosiz qismini toʻlov maqsadini koʻrsatib davom ettiring.

Kvartirada suv sizishi yoki mogʻor aniqlansa?

Mulkdorni darhol yozma ogohlantiring, foto qiling, avariya xizmati yoki mutaxassisni chaqirib sababni aniqlang. Oldindan aytilmagan nuqsonda ijaraga oluvchi taʼmir, haqni mutanosib kamaytirish, xabardan keyingi oqilona xarajatni qoplash yoki bekor qilishni nuqsonlar qoidasiga tayangan holda talab qilishi mumkin.

Uy egasi ogohlantirmay kirib kelsa?

Kelishilgan kirish tartibini eslating va koʻrik uchun aniq vaqt taklif qiling. Ruxsatsiz tashriflarni qayd eting, lekin haqiqiy avariyada kirishga toʻsqinlik qilmang; holat takrorlansa, yozma talab yuborib, isbotlanadigan xabarnoma bilan shartnomani tugatishni koʻrib chiqing.

Kvartira yangi mulkdorga sotilsa?

Yangi mulkdor haqidagi koʻchirma va toʻlov rekvizitini yozma soʻrang. Shartnoma saqlanadi va xaridor ijaraga beruvchi oʻrnini egallaydi; sababsiz toʻlovni toʻxtatmang, ammo rekvizit tasdiqlanmaguncha pulni qayerga yuborish haqida yozma aniqlik kiriting.

Uy egasi depozitning hammasini ushlab qolsa?

Har bir asos boʻyicha hisob, dalolatnoma, chek va suratni talab qiling. Kirish va chiqish holatini solishtiring, tabiiy eskirishni shikastdan ajrating va qoldiqni aniq muddatda qaytarish talabini yuboring; rad etilsa, pul talabi sudda berilgan summa dalillari bilan koʻriladi.

Ijaraga oluvchi bir necha oy haq toʻlamasa?

Qarz hisobi va toʻlash muddati yozilgan talab yuboring, qulfni almashtirmang va buyumlarni olib chiqmang. Oddiy ijarada olti oy toʻlamaslik, shartnoma uzoqroq muddat bermasa, sud orqali bekor qilishga asos; qisqa muddatli ijarada ikki martadan ortiq kechikish yetarli boʻlishi mumkin.

Mulkdor qulfni almashtirib, buyumlarni bermasa?

Kira olmaslik, buyumlar roʻyxati va yozishmani qayd eting, yoʻqolish xavfi boʻlsa vakolatli organni chaqiring. Kirish va mol-mulkni qaytarishni yozma talab qiling; shartnomani bekor qilish huquqi sud orqali koʻchirish tartibini yoʻqqa chiqarmaydi va yashovchi buyumlarini oʻzlashtirishga ruxsat bermaydi.

Koʻchib chiqqandan keyin hisobni yopish

Oxirgi kuni qaytarish dalolatnomasini imzolang, barcha kalitni bering, uy va hisoblagichlarni suratga oling, xabarlar uchun manzil yozing. Ijara haqi, kommunal xizmat, zarar, depozit va yakuniy toʻlov sanasini alohida koʻrsating. Bir taraf imzolamasa, oʻz dalolatnomangizni foto va koʻrikka taklif bilan yetkazilganini tasdiqlaydigan usulda yuboring.

Shartnoma tugagach, uni elektron hisobdan chiqarib, bogʻliq yozuvlar yopilganini tekshiring. Depozit oʻtkazilganidan keyin chek va yozishmalarni darhol oʻchirmang: keyingi nizo yashirin qarz, qaytarish sanasi yoki uy holatiga tegishli boʻlishi mumkin, yakuniy dalolatnoma va bank hujjati esa hisobni tiklaydi.

Sahifa maʼlumot uchun moʻljallangan va yuridik maslahat oʻrnini bosmaydi.