Giyohvandlik vositasi uchun qanday javobgarlik bor?

2026-yil 16-sentabrda Vazirlar Mahkamasining 330-son qaroriga 4-ilova boʻlgan jadval amal qiladi. Unda har bir modda uchun koʻp boʻlmagan, ozginadan koʻproq va koʻp miqdor alohida belgilangan. Amaldagi jadvalda «oʻta koʻp miqdor» deb nomlangan toʻrtinchi ustun yoʻq. Moddaning turi va miqdorini tashqi koʻrinishi yoki ishtirokchining soʻziga qarab aniqlab boʻlmaydi. Buning uchun uni tegishli tartibda olib qoʻyish va ekspertiza oʻtkazish kerak.

Sotish maqsadisiz koʻp boʻlmagan miqdorni qonunga xilof ravishda olish yoki saqlash MJtKning 56-moddasi boʻyicha musodara bilan 1–2 × 440 000 jarima yoki oʻn besh sutkagacha maʼmuriy qamoqqa sabab boʻladi. Alohida 187¹-modda shifokor tayinlovisiz giyohvandlik vositasi yoki psixotrop moddani aynan jamoat joyida isteʼmol qilishga tegishli: fuqaroga 20–40 × 440 000 yoki musodara bilan oʻn besh sutkagacha qamoq.

Sotish maqsadisiz saqlash maʼmuriy tarkibdan tashqariga chiqsa, JKning 276-moddasi qoʻllanadi. Birinchi qismda 50 × 440 000gacha jarima, uch yuz oltmish soatgacha majburiy jamoat ishlari, uch yilgacha axloq tuzatish ishlari, bir yildan uch yilgacha ozodlikni cheklash yoki uch yilgacha ozodlikdan mahrum qilish bor. Koʻp miqdor yoki takroriylik uch yildan besh yilgacha cheklash yoki mahrum qilishga olib keladi.

Sotish faqat pul evaziga berish emas. Moddani boshqa shaxsga berish, almashtirish, hadya qilish yoki boshqa usulda oʻtkazish ham sotish deb baholanishi mumkin. JKning 273-moddasi boʻyicha sotish maqsadida qonunga xilof tayyorlash, olish yoki saqlash, shuningdek koʻp boʻlmagan miqdorni sotish uch yildan besh yilgacha ozodlikni cheklash yoki undan mahrum qilish bilan jazolanadi. Sotish maqsadi isbotlanishi kerak: faqat moddaning massasi har doim ham yetarli emas.

Jadvalning har bir qatorida muayyan modda uchun alohida chegara belgilangan. Ekspert aniq nom va massani tadqiqot qoidalari asosida aniqlashi kerak. Kundalik nutqda oʻxshash tuyuladigan nomlarni bir-birining oʻrnida ishlatib boʻlmaydi. Masalan, gashish va kannabis smolasi jadvalda alohida koʻrsatilgan va ularning chegaralari turlicha.

Bu faqat keng tarqalgan misollar, toʻliq jadvalning oʻrnini bosmaydi. Xulosa qilishdan oldin aniq qator, kimyoviy nom, modda shakli va qilmish sanasidagi tahrirni tekshiring. 2026-yilda qabul qilingan 359-son qaror yangi roʻyxatlarni 2027-yil 12-yanvardan kuchga kiritadi; ungacha amaldagi 330-son qaror ilovasini avtomatik almashtirib boʻlmaydi.

273-modda uchun qasd nimaga qaratilgani muhim. Tergov odatda qadoqlash usuli, yozishmalar, narx kelishuvi, pul oʻtkazmalari, tarozi, paketlar soni, oluvchining koʻrsatmasi, nazorat ostidagi xarid va haqiqiy topshirishni birgalikda baholaydi. Faqat bitta belgi asosida xulosa qilish mumkin emas. Bir nechta paketning oʻzi sotishni isbotlamaydi, pul yoʻqligi esa moddani bepul berish ehtimolini istisno qilmaydi.

Qaramlik va shaxsiy isteʼmol sotish maqsadisiz saqlash haqidagi versiyani qoʻllab-quvvatlashi mumkin. Lekin ular sotish boʻlganini avtomatik ravishda inkor etmaydi. Himoya raqamli maʼlumotlar qayerdan olinganini, telefon qonuniy koʻrilganini, olib qoʻyilgan obyektning saqlash zanjiri buzilmaganini, massa qadoqlarga mosligini va ekspert har bir obyektni tekshirganini aniqlashi kerak.

273-modda bo‘yicha jazo holatlarga qarab ogʻirlashadi. Ozginadan koʻproq miqdor uchun besh yildan yetti yilgacha; ogʻirlashtiruvchi holatlarda yetti yildan oʻn yilgacha; laboratoriyada yoki uyushgan shaklda ishlab chiqarish uchun oʻn yildan oʻn besh yilgacha; koʻp miqdorda sotish uchun esa oʻn yildan yigirma yilgacha ozodlikdan mahrum qilish nazarda tutilgan. 273-moddaning qaysi qismi qoʻllanishi ishning umumiy nomiga emas, isbotlangan harakat va holatlarga qarab belgilanadi.

Olib qoʻyish bayonnomasida buyum topilgan joy, qadoq, belgi, vazn, imzo va muhrlash usuli yozilishi kerak. Bayonnoma nusxasini oling va eʼtirozlaringizni imzolashdan oldin kiriting. Olib qoʻyilgan buyum tavsifi ekspertizaga berilgan obyektga mos kelmasa, dalilning ishonchliligi shubha ostida qoladi. Nomuvofiqlikni paket raqami, plomba, massa va sanalar bilan aniq koʻrsatish kerak.

Ekspert xulosasida obyekt nazorat qilinadigan modda ekani yoki emasligi, uning aniq nomi va massasi koʻrsatilishi kerak. Shubha boʻlsa, qoʻshimcha tadqiqot oʻtkazishni yoki ekspertni soʻroq qilishni soʻrang. Metodika, xatolik, aralashma tarkibi va namunaning sarflanishi haqida savollar bering. Qadoqni oʻzboshimchalik bilan ochish yoki uning tarkibini yoʻq qilish mumkin emas.

Giyohvandlik taʼsiridagi holatni tekshirish alohida protseduradir. Gumon qilinuvchini vakolatli organlar va sud sohaviy qonunning 35-moddasi asosida yuborishi mumkin. Tibbiy tekshiruvni narkolog yoki maxsus tayyorlangan shifokor jihozlangan xonada oʻtkazadi va natija ustidan shikoyat qilish mumkin. Ijobiy tahlil sotish maqsadini isbotlamaydi va olib qoʻyilgan modda ekspertizasini almashtirmaydi.

Qonun profilaktika kuzatuvi bilan dispanser kuzatuvini farqlaydi. Qaramlik aniqlanmagan vaqti-vaqti bilan isteʼmol qilish holatida profilaktika kuzatuvi qoʻllanishi mumkin. Narkologik kasallik tashxisi qoʻyilsa, dispanser kuzatuvi qoʻllanadi. Davolanish uchun ixtiyoriy murojaat qilgan shaxs, umumiy qoidaga koʻra, dispanser hisobiga olinmasdan davolanishi mumkin. Qonunda nazarda tutilgan majburiy holatlar bundan mustasno.

Narkologik ekspertiza vakolatli mansabdor yoki sud qarori va taqdim etilgan materiallar asosida oʻtkaziladi. U qaramlik va davolashga oid tibbiy masalani hal qiladi, ammo 273 yoki 276-modda boʻyicha aybni aniqlamaydi. Ixtiyoriy davolanish sogʻliq uchun muhim va xulqni tavsiflashi mumkin, lekin aniqlangan jinoyatni oʻz-oʻzidan tugatmaydi.

Jinoiy javobgarlikning umumiy yoshi oʻn olti yosh; 273 va 276-moddalar pastroq yoshdan javobgarlik belgilanadigan maxsus roʻyxatga kirmaydi. Oʻn olti yoshdan oʻn sakkiz yoshgacha boʻlgan shaxslarga voyaga yetmaganlar qoidalari qoʻllanadi, moddaning kelib chiqishi, kattalar tomonidan jalb etish va yashash sharoiti alohida tekshiriladi.

Maʼmuriy javobgarlik ham oʻn olti yoshdan boshlanadi, biroq oʻn olti yoshdan oʻn sakkiz yoshgacha boʻlganlarga umumiy qoidada bolalar masalalari boʻyicha komissiyalar toʻgʻrisidagi qonunchilik choralari qoʻllanadi. 56-modda voyaga yetmagan odatdagi maʼmuriy javobgarlikni umumiy asosda oʻtaydigan istisnolar roʻyxatiga kirmaydi. Shu sabab kattalar sanksiyasini oʻsmirga avtomatik koʻchirish mumkin emas.

276-moddaning birinchi qismida shaxs vakolatli organga ixtiyoriy xabar berib, giyohvandlik vositasi yoki psixotrop moddani topshirsa, jazodan ozod qilinadi. 273-moddaning birinchi qismida ham ixtiyoriy xabar va topshirish jazodan ozod qilishning maxsus asosi hisoblanadi.

Topshirish ixtiyoriy hisoblanishi uchun shaxs moddani saqlashda davom etishi mumkin boʻlsa ham, u aniqlanishi va olib qoʻyilishidan oldin oʻzi murojaat qilishi kerak. Tintuv boshlangan va moddani yashirish imkonsiz boʻlgan paytda uni berish odatda ixtiyoriy topshirish hisoblanmaydi. Arizani roʻyxatdan oʻtkazing, holatni batafsil yozing va obyektni vakolatli organga topshiring. Uni kelishilgan tartibsiz oʻzingiz olib yurmang.

Miqdor aynan shu hodisa vaqtida amal qilgan hujjat asosida belgilanadi. Shu sabab ish materiallarida olib qoʻyish sanasi, modda taxminan olingan yoki berilgan sana va roʻyxatning qaysi tahriri qoʻllangani bir-biriga mos boʻlishi kerak. Ekspertiza yoki sud keyinroq oʻtkazilgani uchungina yangi jadvalni qoʻllab boʻlmaydi. Agar yangi norma shaxsning holatini yengillashtirsa, jinoyat qonunining vaqt boʻyicha amal qilish qoidalarini alohida tekshirish kerak. Bunda bir jadvalni boshqasiga shunchaki almashtirish emas, huquqiy tahlil talab qilinadi.

Chegaradagi qiymat matnga aynan muvofiq oʻqiladi. «Gacha» iborasi yuqori chegarani ham qamrab olsa, jadvaldagi qiymat tegishli toifaga kiradi, hatto kichik oshish esa toifani oʻzgartirishi mumkin. Shuning uchun oʻlchov birligi, yaxlitlash, metod xatoligi va qadoqsiz modda massasi muhim. Bu savollar maishiy tarozi bilan emas, ekspert oldiga qoʻyilishi kerak.

Aralashma tekshirilgan boʻlsa, ekspert uning nomi va massasini qanday aniqlagani hamda jadvalning qaysi qoidasini qoʻllaganini soʻrang. Sud obyekt, ekspert xulosasi va 4-ilovaning tanlangan qatori oʻrtasidagi tekshiriladigan bogʻlanishni koʻrishi lozim. Aniq nom koʻrsatilmay, faqat «giyohvandlik vositasi» deyilishi miqdor chegarasi va huquqiy malakani tekshirishni qiyinlashtiradi.

Faqat xonada boʻlganingiz uchun egalikni tan olmang. Xonaga kim kira olishi, obyekt qayerda turgani, yonidagi iz va buyum kimniki, joyni kim nazorat qilganini qayd eting; organ faqat manzilni emas, ongli egalikni isbotlashi shart.

Netto va brutto vazn, qadoq, namuna sarfi, plomba raqami va metodikani solishtiring. Farqni bartaraf etish va qoʻshimcha ekspertiza uchun yozma iltimosnoma bering; miqdor toifasi chegarasida arifmetik farq ayniqsa muhim.

Maqsadga oid barcha dalillarni: yozishma, pul, kelishuv, moddaning amalda topshirilgani, qadoq manbai va shaxsiy isteʼmol haqidagi versiyani baholashni talab qiling. Qadoqlash dalil boʻlishi mumkin, ammo aybning muhokama qilinmaydigan faraziga aylanmasligi kerak.

Uni shahar boʻylab oʻzingiz olib yurmang. Vakolatli organga bogʻlanib, topilma haqida xabar bering, xavfsiz topshirish tartibini kelishib oling va ariza qaydi hamda topshirish dalolatnomasini oling. Maxsus ozod qilish ixtiyoriylik, xabar va topshirishni talab qiladi.

Yoʻllanma, namuna olish, xulosa va shikoyat imkonini tekshiring. Isteʼmol natijasi saqlash yoki sotishni aniqlamaydi; jamoat joyidagi isteʼmol uchun MJtKning 187¹-moddasi talab qiladigan joy va boshqa belgilar ham kerak.

Buzilishni darhol bildirib, voyaga yetmaganning maxsus kafolatlari va himoyachi ishtirokini talab qiling. Yosh hujjat bilan tasdiqlanadi va javobgarlikka taʼsir qiladi; kattalar tartibini mexanik qoʻllab boʻlmaydi.

Davolanishni davom ettiring va hujjatlarni saqlang, lekin tibbiy murojaat bilan moddani ixtiyoriy topshirishni farqlang. Davolanish tarkibni avtomatik bekor qilmaydi; maxsus ozod qilish JKning 273 va 276-moddalari shartlari bilan baholanadi.

Voqea sanasidagi jadval tahriri, aniq kimyoviy nom, qadoqsiz massa, obyektning uzluksiz saqlanishi, tintuv va telefon koʻrigi asoslari, maqsad dalillari, shaxs yoshi va protsessual nusxalarni tekshiring. 2026-yil 16-sentabrda 330-son qarorning 4-ilovasi amal qiladi; yangi roʻyxatlar faqat 2027-yil 12-yanvarda kuchga kiradi.

Koʻp uchraydigan xatolar — har qanday vaznni «oʻta koʻp» deb atash, isteʼmolni saqlash bilan aralashtirish, pul yoʻqligini sotish yoʻqligining toʻliq isboti deb bilish, bayonnomani izohsiz imzolash, qadoqni mustaqil ochish va davolanish ishni avtomatik tugatadi deb oʻylash. Malaka aniq modda, miqdor, harakat, maqsad va maqbul dalillardan tuzilishi kerak.