Bolalar nafaqasi kimga beriladi va qanday olinadi?

Bu yerda Ijtimoiy reyestr orqali oilaga beriladigan yordam koʻrib chiqiladi; xodimlarga sugʻurta toʻlovlari boʻyicha ish beruvchining vazifalari tax-legal.uz saytidagi kasallik va homiladorlik nafaqalari haqidagi maqolada tushuntirilgan.

2026-yil 1-iyuldan oylik asosiy summa eng kichik bola uch yoshga toʻlmagan boʻlsa 386 000 soʻm, uch yoshdan oʻn sakkiz yoshgacha boʻlsa 295 000 soʻmni tashkil etadi. Keyingi bolalar uchun qoʻshimcha summalar bor, «kambagʻallik chegarasidagi oila» toifasiga esa daromadiga qarab belgilangan summaning 75 yoki 50 foizi toʻlanadi.

Ha, Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali, «Yagona milliy ijtimoiy himoya» axborot tizimi va «Ijtimoiy karta» ilovasi orqali murojaat qilish mumkin; shaxsan «Inson» markazi, davlat xizmatlari markazi yoki mahallaga biriktirilgan ijtimoiy xodimga ham murojaat qilinadi. Oila hali reyestrga kiritilmagan boʻlsa, reyestrga kiritish va nafaqa tayinlash haqidagi arizalar birgalikda toʻldiriladi.

«Kambagʻal oila» toifasida olti oy ichida rasmiy bandlikni taʼminlash sharti bor, ammo istisnolar ham nazarda tutilgan. Masalan, bu talab uch yoshgacha bolani parvarishlayotgan onaga va nizomda koʻrsatilgan boshqa shaxslarga tatbiq etilmaydi; ishlamaslik sababini shu holatlarni tekshirmasdan baholab boʻlmaydi.

Toʻlov oyning 4-sanasidan 27-sanasigacha bank yoki ijtimoiy kartaga oʻtkaziladi. Qaysi oydan toʻlanishi ariza koʻrib chiqilgan vaqtga bogʻliq, shu sababli tayinlangani haqidagi xabar pul oʻsha kuni tushishini anglatmaydi.

Ha, lekin murojaat yoʻli sababga bogʻliq: reyestrga kiritish jarayonida «mahalla yettiligi» tuzgan hujjatlarni hokimlik huzuridagi apellyatsiya kengashi tekshiradi. Tegishli organlarning noqonuniy qarorlari va harakatlari yuzasidan maʼmuriy sudda nizolashish mumkin; pul oʻtkazishga doir har qanday nizoni kengash koʻrib chiqadi, deb boʻlmaydi.

2026-yil 1-fevraldan avvalgi ikki reyestr oʻrnida yagona Ijtimoiy reyestr ishlaydi. Unda uch toifa bor: «davlat taʼminotidagi oila», «kambagʻal oila» va «kambagʻallik chegarasidagi oila». Dastlabki ikki toifa oila aʼzolarining mehnat qilish imkoniyatiga koʻra farqlanadi; ularda har bir aʼzoga toʻgʻri keladigan daromad minimal isteʼmol xarajatlaridan kam boʻlishi kerak.

Uchinchi toifaga dastlabki ikki toifadan chiqarilgan muayyan oilalar hamda «mahalla yettiligi» tavsiyasi bilan ogʻir hayotiy vaziyatdagi oilalar kiradi. Daromad minimal isteʼmol xarajatlarining bir baravaridan bir yarim baravarigacha boʻlishi har qanday oilaga avtomatik huquq bermaydi. Minimal isteʼmol xarajatlari ehtiyojmandlik mezoni boʻlib, uni eng kam ish haqi yoki bazaviy hisoblash miqdori bilan almashtirib boʻlmaydi.

Bir kishiga toʻgʻri keladigan oʻrtacha oylik daromad hisobga olinadigan uch oylik daromaddan aniqlanadi: jami summa hisobga olinadigan oila aʼzolari soniga va uchga boʻlinadi. Faqat pulni emas, oila tarkibini ham tekshirish kerak: nizom kimlar kiritilishi va kimlar chiqarib tashlanishini alohida belgilaydi. Masalan, nikoh qaydi borligining oʻzi yetarli emas, er yoki xotinning aliment toʻlash majburiyati belgilanganmi, buni ham tekshirish zarur.

Daromadga, jumladan, soliqlargacha ish haqi, olingan aliment va oʻtkazmalar kiradi; toʻlangan alimentlar jami daromaddan chiqariladi. Ayrim tushumlar hisobga olinmaydi: masalan, shu tartibdagi bolalar nafaqasi va moddiy yordam, shuningdek, nizomda sanalgan boshqa toʻlovlar. Bular toʻliq roʻyxat emas, misollar: nizo boʻlsa, har bir kirim boʻyicha hisob-kitobni koʻrish kerak.

Norasmiy daromad doim nol deb olinmaydi: normativ daromad qoʻllanadigan holatlar bor. Oʻzini oʻzi band qilgan erkak uchun normativ MHTEKMning 2,7; 2,4; 2,1 yoki 1,8 baravari, ayol uchun 2,3; 2; 1,7 yoki 1,4 baravari: mos ravishda Toshkent shahrida, Nukus va viloyat markazlarida, boshqa shaharlarda, qolgan maʼmuriy-hududiy birliklarda. MHTEKM — mehnatga haq toʻlashning eng kam miqdori; nizomdagi shartlarga mos norasmiy band shaxsga oʻzini oʻzi band qilgan shaxs normativi 5 foizga oshirib qoʻllanadi.

Arizani koʻrib chiqish va nafaqa tayinlash bepul; oila bu toʻlov uchun oyiga bir marta murojaat qiladi. Maʼlumotlarning katta qismi idoralararo axborot almashinuvi orqali olinadi. Xatolarni tekshirish uchun bolalar tugʻilgani, nikoh va aliment, daromad, kadastr hamda transport haqidagi hujjatlarni tayyor tutish foydali: bu har safar barcha maʼlumotnomalarni olib kelish majburiyati emas, vaziyatni tasdiqlash uchun amaliy toʻplamdir.

Ariza ijtimoiy xodimning shaxsiy kabinetiga kelganidan keyin u uch ish kuni ichida oilaning xonadoniga boradi. «Mahalla yettiligi» maʼlumotlar kelib tushganidan soʻng uch ish kuni ichida xulosani tasdiqlaydi. Bular alohida bosqichlarning muddatlari, har qanday holatda pul olti kunda tayinlanadi degan vaʼda emas.

Oyning 16-sanasigacha berilgan arizalar shu oyda, 16-sana va undan keyin berilganlari keyingi oyda koʻrib chiqiladi. Oila hali reyestrda boʻlmay, unga keyinroq kiritilsa, nafaqa arizasini koʻrish ham keyinga surilishi mumkin. Rad etishga asos boʻlmasa, nafaqa ariza koʻrilgan oydan keyingi oydan tayinlanadi va toʻlanadi.

Quyidagi jadvalda 2026-yil 1-iyuldagi oshirishdan keyingi toʻliq oylik summalar keltirilgan. Bolalar nafaqasi oila uchun hisoblanadi: asosiy summa eng kichik bolaning yoshiga bogʻliq, keyin boshqa bolalar uchun qoʻshimchalar qoʻshiladi.

Moddiy yordam shartlarga mos bolasiz, bolalari voyaga yetgan oilalar va yakka-yolgʻiz fuqarolarga tayinlanadi. Bir oilaga u bolalar nafaqasi bilan bir vaqtda toʻlanmaydi. Bolalar nafaqasi eng kichik yoki yagona bola oʻn sakkiz yoshga toʻlgan oyning oxirigacha beriladi; egizaklarda biri eng kichik bola, keyingilari ikkinchi, uchinchi va hokazo deb hisoblanadi.

Davlat taʼminotidagi oilaga yordam toifa saqlanib turgan davrda, bandlikdan qatʼi nazar davom etadi; kambagʻal oila bandlik shartini bajarsa, qayta murojaatsiz uzluksiz toʻlov nazarda tutilgan. Lekin oilaga oid maʼlumotlar tekshirib boriladi, shuning uchun bu nafaqa hech qanday shartsiz doimiy tayinlandi degani emas.

«Kambagʻallik chegarasidagi oila» toifasi uchun toʻlov muddati olti oy. Bir aʼzoga toʻgʻri keladigan daromad minimal isteʼmol xarajatlarining bir baravaridan 1,25 baravarigacha boʻlsa belgilangan summaning 75 foizi, keyingi oraliqda 1,5 baravarigacha boʻlsa 50 foizi toʻlanadi. Oila oldingi toifadan oʻtganda faqat eski summani emas, oʻtish sanasi, daromad oraligʻi va qayta hisoblashni tekshirish kerak.

Ishga kirishning oʻzi nafaqani tugatmaydi: kambagʻal oilada bu toʻlov davom etishi uchun shartni bajarishi mumkin. Oilaning yangi daromad hisobi va toifasini soʻrang; daromad yoki maqom oʻzgarsa, keyingi oydan qayta hisoblash yoki toʻxtatish nazarda tutilgan, shu bois faqat ishga kirganlik qaydini emas, qarorning asosini tekshiring.

Mulkdorlar va ulushlar haqidagi kadastr maʼlumotini olib, baholashdagi yozuv bilan solishtiring va aynan notoʻgʻri yozuvni tuzatishni soʻrang. Mol-mulk boʻyicha rad etish asoslari obyekt kimga tegishli ekanini, turini va tegishli holatlarda undan foydalanishni tekshirishni talab qiladi; qarindoshning uyi yaqin joylashgani bu tekshiruv oʻrnini bosmaydi.

Avvalo qaysi oylar, nechta oila aʼzosi, hisobga olinmaydigan toʻlovlar va normativ daromad tekshirilganini koʻring. Ogʻir vaziyatdagi muayyan oilalar uchun «mahalla yettiligi» tavsiyasi asosida hisob daromadini 25 foiz kamaytirish va minimal isteʼmol xarajatlarining 1,5 baravari chegarasi bilan solishtirish mumkin, lekin qoʻshimcha baholash, muddatlar va cheklovlar bor; bu har qanday ortiqcha daromad uchun umumiy imtiyoz emas.

Nikoh qayd etilmaganining oʻzi nafaqaga huquq bermaydi: oila tarkibi va reyestr mezonlari tekshiriladi. Bolani yolgʻiz tarbiyalayotgan oila maqomi uchun umumiy roʻzgʻor va olinadigan toʻlovlarga oid shartlar bor, bandlik talabidan istisnoni esa aliment yoki boquvchisini yoʻqotganlik hujjatlaringiz bilan solishtirish kerak.

Toʻxtatish asosini soʻrang va oila haqidagi maʼlumotlarni tekshiring: bandlik talabidan istisnoda qonuniy kuchga kirgan hukm boʻyicha jazo oʻtash aniq koʻrsatilgan. Tergov davrida qamoqda saqlash bilan jazoni oʻtash boshqa-boshqa holatlar, shuning uchun istisno avtomatik qoʻllanadi deb oʻylamang; eringizning haqiqiy maqomini tasdiqlovchi hujjatlarni berib, rad etishning aniq asosini baholashni soʻrang.

Barcha xabarlarni saqlang, oxirgi qarorning asosini va bahsli maʼlumotlar yozilgan hujjatni soʻrang. Xato «mahalla yettiligi»ning savolnomasi, xulosasi yoki dalolatnomasida boʻlsa, apellyatsiya kengashiga shikoyat qiling; bir xil arizani takror yuborish dastlabki maʼlumotlarni tuzatmaydi va shikoyat oʻrnini bosmaydi.

Nizom avtomobilni faqat mulkda boʻlganda emas, foydalanishda yoki ishonchnoma asosida boʻlganda ham hisobga oladi, shuning uchun «mashina meniki emas» degan gapning oʻzi yetarli emas. Foydalanish tugagan yoki maʼlumot eskirgan boʻlsa, haqiqiy holat, ishonchnoma tugagan sana va roʻyxat maʼlumotlarini tasdiqlang; avtomobilning yoshi va texnik holatini ham alohida tekshiring.

Qaysi oydan toʻlanishi, karta va oyning 4-sanasidan 27-sanasigacha boʻlgan toʻlov davrini tekshiring, soʻng xabarnoma va koʻchirma bilan «Inson» markazi hamda xizmat koʻrsatuvchi bankka murojaat qiling. Nizomda mablagʻ yetishmaganda budjet navbati va toʻlov masalasini keyinga oʻtkazish ham bor; izohsiz qayta ariza berish oʻrniga aniq sabab va toʻlanmagan summa boʻyicha tushuntirish soʻrang.

Avvalgi bir yillik tayinlash qoidasini avtomatik qoʻllamang: hozir muddat toifa va shartlarning bajarilishiga bogʻliq. Har oylik elektron tekshiruv va qayta savolnoma nazarda tutilgan: davlat taʼminotidagi oila uchun har oʻn ikki oyda, kambagʻal oila uchun har olti oyda; tekshiruvda qaysi maʼlumot oʻzgarganini soʻrang.

Qaysi normativ daromad, qaysi oila aʼzosiga va faoliyat turiga qoʻllanganini tekshiring. Oʻzini oʻzi band qilgan shaxs uchun hudud, jins va ijtimoiy soliq toʻlash sharti muhim; faqat ish haqi maʼlumotnomasi yoʻqligini koʻrsatish oʻrniga aniq toifa va formula yuzasidan eʼtiroz bildiring.

Quyida rad etish asoslarining hammasi emas, asosiylari keltirilgan. Oila aʼzolari nomiga roʻyxatdan oʻtgan koʻchmas mulk va yer uchastkalari jami bittadan ortiq boʻlsa, noturar joy mavjud boʻlsa, shuningdek, daromad keltiruvchi noturar joydan foydalanilsa, bular hisobga olinadi. Shu sababli xatoni tuzatish uchun «oilamiz kamtar yashaydi» degan umumiy maʼlumot emas, aniq obyekt haqidagi hujjatlar kerak.

Shu roʻyxatda texnik jihatdan soz, qidiruvda boʻlmagan va ishlab chiqarilganiga koʻpi bilan oʻn ikki yil boʻlgan yengil avtomobil koʻrsatilgan; oila aʼzosida nizomda koʻrsatilgan nogironlik boʻlsa, chegara yetti yil. Sanalgan yuk transporti va texnika uchun oʻn besh yillik chegara bor; roʻyxatdagi ikki va undan ortiq soz transport vositasi ham alohida asos boʻladi. Mashinaning yoshini normadagi boshqa shartlardan ajratib baholamang.

Tijorat banklaridagi kamida besh MHTEKM miqdoridagi depozitlar va shunday qiymatdagi qimmatli qogʻozlar ham roʻyxatga kiradi. Unda ayrim idoralardagi xizmat, alohida pensiya taʼminoti, doimiy yashash uchun chetga ketish va oʻrganish jarayoniga oid maxsus asoslar ham bor; idora xodimlari boʻyicha soliq va mehnat tizimlaridagi maʼlumotlarga doir istisno nazarda tutilgan. Rad javobi tegishli bandga mos kelishi kerak: nizom oʻzboshimchalik bilan yangi sabab qoʻshishga yoʻl qoʻymaydi.

Apellyatsiya kengashi reyestrga kiritish jarayonida «mahalla yettiligi» rasmiylashtirgan savolnoma, xulosa va dalolatnomani koʻrib chiqadi. Shikoyatni «Inson», davlat xizmatlari markazi yoki elektron kanallar orqali berish mumkin. Hujjat, sana, xato va talab qilinayotgan tuzatishni koʻrsating, dalillarni ilova qiling; toʻlov nizosini oilani reyestrga kiritish nizosidan avval ajratib olish zarur.

Kechiktirmang: tegishli hujjat kuchga kirganidan oʻttiz kundan koʻp vaqt oʻtgan boʻlsa, kengash koʻrib chiqishni rad etadi. Koʻrib chiqish muddati oʻn besh kun, qaror esa koʻpi bilan uch ish kunida yuboriladi. Kengash hujjatni oʻz kuchida qoldirishi, oʻzgartirish majburiyatini yuklashi yoki bekor qilib arizani qayta koʻrishga yuborishi, idoraviy maʼlumotdagi xatoni esa tuzatishni talab qilishi mumkin.

Maʼmuriy sudga murojaat qilishning umumiy muddati, qonunda boshqacha muddat belgilanmagan boʻlsa, huquq buzilgani maʼlum boʻlgan vaqtdan olti oy; uzrli sabab bilan oʻtkazib yuborilgan muddat sud tomonidan tiklanishi mumkin. Bu boshqa muddat va himoya usuli, shu bois kengash uchun belgilangan oylik muddatni har qanday sud murojaatining muddati deb qabul qilmang.

Ortiqcha toʻlovni qaytarish talab qilinsa, qaysi davr, hisob va asos haqida gap ketayotganini soʻrang. Texnik xato yoki notoʻgʻri maʼlumot sababli ortiqcha toʻlangan mablagʻ uchun alohida qaytarish tartibi, jumladan, hisoblanadigan nafaqadan ushlab qolish va qoplanmagan qismini sud orqali undirish belgilangan. Kelgusi toʻlovning toʻxtatilgani oldin olingan pul nima uchun ortiqcha deb topilganini oʻz-oʻzidan tushuntirmaydi.